ИНСТАНТ ЕКСПЕРТ

Впишување во локална датотека од Firefox

2012-01-13T19:47:00.002+01:00

Пред извесно време ми се појави потреба нашата апликација Infomatrix, и нејзиниот помал брат, Бизнис Херој, да впишуваат во датотеки кои се на локалниот фајл-систем на клиентот. Како што е познато, технологијата која ја користиме во Infoproject е потполно web-базирана, т.е. апликациите работат потполно и исклучиво во веб прелистувач (Firefox или Chrome/Chromium, засега без Internet Explorer).
Конкретно, датотеките кои ги впишуваме се потребни за да бидат преземени од соодветниот драјвер и отпечатени на фискален или етикетен принтер споени на COM (RS232, т.н. „сериска“) порта.

Претходни решенија

Има различни техники да се постигне ова, а онаа која и ние ја користевме до неодамна е „заобиколна“: датотеката се генерира од заднинскиот систем и се впишува во фолдер кој е деллив преку Samba (од Linux OS). На клиентскиот компјутер е стартуван мал програм кој „клечи“ во system tray-от и постојано прави polling на споделениот фолдер. Доколку таму се појави датотека, таа се презема и се копира локално, од каде што се печати на фискалниот/етикетниот принтер.
Оваа техника има неколку проблеми:
Работите се комплицираат ако постојат повеќе корисници со фискални/лабел принтери кои истовремено работат - мора да се вгради логика за препознавање на корисникот (субфолдер и слично) и типот на принтерот.
Најголемиот проблем е ако софтверот се сервира како сервис, SaaS - што е случај кај нас, особено со Бизнис Херој. Делењето на серверски фолдери со Samba преку интернет е потенцијално голем сигурносен проблем, на страна ако имате сервис сличен на Бизнис Херој, со претпоставени стотици корисници.

XPCOM компонентите на Mozilla

Решението кое овде е опишано, засега, функционира само во Mozilla Firefox, па корисникот е задолжен да го употребува исклучиво овој прелистувач ако сака да печати локално.
Основната техника на користењето на XPCOM компонентите на Mozilla, своевиден пандан на COM (Component Object Model) на Microsoft. Датотечниот објект е nsIFile, проширен на nsILocalFile.
Користењето на API-то е опишано во Mozilla Developer Network (MDN), во (соодветно наречениот) текст File I/O.
За да ви се олесни животот, програмерот кој се нарекува MonkeeSage (неговиот блог) го изработил wrapper-от io.js, мало JS библиотекче кое го поедноставува повикувањето на сите функционалности со едноставни методи OpenFile, write, delete, итн.

Елевација на привилегии, бррр

Сѐ би било навистина едноставно кога работите би завршиле тука: има API, има wrapper, седни и напиши код! Но, познато е дека сите интернет прелистувачи се sandbox-ирани, т.е. забранет им е пристапот до локалната машина, а особено впишување во локалниот фајл систем. Засега, Firefox може да чита локални датотеки, a Chrome не (или јас не сум свесен дека може). Internet Explorer го користи Scripting.FileSystemObject, но тоа е специфично за него и има многу сигурносни проблеми.
Иако има најави дека ова што сега ќе го опишам всушност ќе биде имплементирано во некоја од следните верзии на Chrome и Firefox, во FileIO интерфејсот, засега мораме да се послужиме со соодветен хак и рачно да ги подигнеме привилегиите на прелистувачот, за да може да впишува локално.

Значи, повторувам уште еднаш, се работи за малку „неортодоксно“ решение, и оние со послабо срце можеби ќе сакаат да го прескокнат. Но, ако се имплементира исправно, сигурносните проблеми се минимални, а за возврат се добива елегантно решение кое работи...

Значи, во адресната линија на Firefox впишете about:config, и откако ќе се заколнете дека ќе бидете внимателни, ќе ја добиете листата на конфигурациските поставки.
Во полето Filter впишете codebase_principal_support и стиснете ентер. Ќе добиете една линија на булова променлива, како на сликава:

Направете double-click на линијата за да ја поставите вредноста на true.

При првиот обид да го користите API-то, Firefox ќе скокне со предупредувачка порака дека она што го барате не е безбедно:

Кликнете на Allow, но претходно чекирајте го боксот „Remember this decision“ за да не ве гњави повеќе.

Толку. Привилегиите се подигнати, коцката е фрлена.

Обезбедување од проблеми

Сепак, постои спас! Имаме можност привилегиите да ги ограничиме само на овие за впишување на локална датотека и со тоа значително, ако не и потполно да го отстраниме ризикот. Читајте понатаму...

За да се направи ограничувањето, во локалниот фајл систем најдете ја датотеката prefs.js која постои во default корисничкиот профил на Firefox. Отприлика, на Windows 7, оваа датотека ќе ја најдете во C:\Users\<korisnik>\AppData\Roaming\Mozilla\Firefox\Profiles\<profile_id>.default, а во XP во C:\Documents and Settings\<korisnik>\Application Data\Mozilla\Firefox\Profiles\<profile_id>.default

Отворете ја дотичната датотека prefs.js и најдете ги линиите кои го содржат стрингот capability.principal.codebase

Сите овие стрингови треба да се променат во capability.principal.codebaseTrusted (значи, додадете Trusted на крајот). Еве и слика како отприлика изгледа ова:

Пример на употребен JavaScript

Еве извадок од кодот кој ние го користиме во апликацијата (поедноставен заради читливост), конкретно за касата Bravo на Дуна Компјутери. Ја користиме библиотеката mootools.

Проверка дали се елевирани привилегиите:

try {

netscape.security.PrivilegeManager.enablePrivilege("UniversalXPConnect");

var ret_status = fiskalna_pecati_smetka_duna_bravo(stavki, storno);

return ret_status;

}

catch(err) {

alert(dict_fisk.err_nepravilna_instalacija+'\n'+err.message);

return false;

}

Впишување во датотеката:

var file_name = storno == 0 ? 'C:\\bravo\\smetka.txt' : 'C:\\bravo\\storno.txt';
var file_out = FileIO.open(file_name);

var fisk_stavki = '';

stavki.each(function(item, index) {

if (nz(item.kolicina, 0) > 0 && nz(item.cena_prodazna_so_danok, 0) > 0)

var naziv = nz(item.katalog_naziv, 'Produkt');

var ddv_stapka = nz(item.danok_osnoven, 18);

var ddv_oznaka = '';

var cena = roundNumber(item.cena_prodazna_so_danok, 1);

if (cena.toString().indexOf('.') == -1)

cena = cena.toString()+'.0';

if (ddv_stapka == 18) ddv_oznaka = 'A';

if (ddv_stapka == 5) ddv_oznaka = 'B';

if (ddv_stapka == 0) ddv_oznaka = 'C';

fisk_stavki += naziv+';'+item.kolicina+';'+ddv_oznaka+';'+cena+'\n';

});

var file_write = FileIO.write(file_out, fisk_stavki, 'w', 'UTF-8');

if (file_write == false) {

alert(dict_fisk.err_ne_vpisuva_datoteka+'\n'+err.message);

return false;

}

Имплементациски напомени

Практичната имплементација, со фискалната каса Браво на Дуна Компјутери, има уште една дрангулија - мониторско програмче кое „гледа“ кога ќе ја впишеме датотеката со ставките во фолдер и го повикува драјверот за касата Bravo.exe. Ние го користиме DirectoryMonitor. Бесплатен е, не зема многу ресурси и лесно се поставува. Секако поставете го флегот за автоматско стартување заедно со Windows.

Не заборавајте дека, конкретно за касата Браво, системот мора да има поставен македонски локал, но броевите и валутите да бидат со децимална точка, наместо со запирка (изгубив попладне додека го сфатив ова).

За да не одиме кај корисниците, обично користиме TeamViewer или нешто слично за да ги изведеме опишаните чекори.

Иако не сум пробал, овој код би требало да може да впишува директно на некоја COM порта, бидејќи во Windows тие се третираат како фајлови. Можеби, дури и на LPT.

Ако некој проба, нека јави за резултатот во коментарите...

Мобилни web наспроти мобилни native апликации

2011-11-08T10:11:00.001+01:00

Ова е интегралниот текст на презентацијата што ја одржав во рамките на Mobile Monday во „Клубот на новинари“ во Скопје, на 7 ноември 2011.

Оригиналната најава на настапот беше „HTML5 ќе владее со светот“, со што потполно се согласувам.

Многу се изненадив од бројното присуство на колеги -- програмери, воглавно млади луѓе, кои беа заинтересирани за темата. Има надеж.

Би сакал да им се заблагодарам на сите пријатели за добрите зборови по повод презентацијата. Ме натеравте да поцрвенам :)

Добродојдовте,

Моето име е Ванчо Орданоски. Јас сум (по редослед) програмер, сакам да возам мотор, претприемач, активист и гик.
Моите координати се:

vordan@infoproject.biz

@ordanoskiv

http://vanco.ordanoski.name

http://instantekspert.blogspot.com

Професионален информатичар сум веќе 26 години, а последниве 22 (заедно со мојот партнер) ја поседувам и ја водам фирмата Инфопроект (http://www.infoproject.biz/).

Денешната тема е посветена на мобилните апликации и разгорената дискусија дали ќе надвладеат оние во web или во native технологија. Ако сакате дефинитивен одговор, ќе ви го дадам: КОМПЛИЦИРАНО Е!

За ова кратко време кое ни е на располагање, се ограничив на трите најважни компликации, кои ќе се обидам да ги објаснам.

Прва компликација, погрешно е можната база на апликации да се гледа само како поделба на Apple и Google корисници, а особено предвид да се имаат само сопствениците на смартфони.
Пазарот е многу поширок од ова (Samsung, Nokia...). На пример, не треба да се занемари Microsoft, кој, иако прилично издишан, има многу средства (пари, програмери, логистика, сопствеништво на Nokia...) и огромна база на корисници за своите останати производи.
Потоа, диверсификацијата на мобилни уреди не оди само хоризнотално (смартфони, таблет-компјутери, итн.), туку и вертикално. Земете го предвид новиот Amazon Kindle Fire, кој е полуотворена платформа, или прилично успешниот Nook на Barnes&Noble.
Постои уште цела планина постоечки или надоаѓачки уреди, на пример GPS-таблет хибриди, уреди за автомобилската индустрија, не-мобилни уреди како што се интернет-енаблирани телевизори, па дури и фрижидери и машини за перење алишта.

Втора компликација. Постојат повеќе од две опции (web наспроти native). Попрецизно, можат да се согледаат барем четири можни технички комбинации:

- Web-базирани апликации. Всушност, се работи за веб-сајт кој е специјално кодиран за одредена платформа или формат на мобилни уреди. Примери за овој вид на апликации се апликацијата на Financial Times, LinkedIn, итн. кои најдобро функционираат на Android и iOS уреди. Пишувани се со стандардните веб технологии, како што се HTML, CSS, JavaScript и сл.
До апликациите се достапува преку веб-прелистувачот на уредот, но можно е да работат во модус на full-screen, каде што „хромот“ на прелистувачот (адресното поле, копчињата, насловот...) не се гледа.
Основен предуслов за нивно функционирање е интернет конекција, бидејќи апликацијата се вчитува од интернет. Втор услов е да постои веб сервер кој ја нуди апликацијата и ги чува податоците. Одредено количество на податоци може да биде сочувано и на самиот уред, особено со воведувањето на новиот, HTML5 стандард.
Главен недостаток е што немаат достап до хардверот на уредот (телефонски функции, GPS, жиро-уредите, итн.), ниту до неговиот датотечен систем (нпр. контакт-листата и други информации), што е оневзможено од сигурносни причини.

- Native апликации. Тие се кодирани во платформски-специфичен програмски јазик (Java за Android, ObjectiveC за iOS, итн.). Се работи за моќни и брзи апликации, но врзани за одредена платформа. За да се пренесат во друга, мора одново да се искодираат, што е и нивен главен недостаток.
Сепак, нивна огромна предност е неограничениот достап до целокупниот хардвер на телефонот, и тоа на ниско ниво. Вообичаено се инсталираат преку „продавници за апликации“ (AppStore), кои воглавно постојат за да може производителот на уредот за земе некој процент од програмерските куќи, но и како контролна брана за малициозен или лошо напишан софтвер.
Незаменливи се кај игрите, особено оние кои бараат брза графика и процесорска моќ.
Не мора да бидат поврзани на интернет за да функционираат, иако во одредени случаи се практично неупотребливи без онлајн-конекција (на пример, апликациите на Твитер и Фејсбук, итн.)

- Хибридни апликации. Овие се потпираат на специјални развојни рамки (frameworks), со кои се овозможува интер-платформска компатибилност, но притоа и достап до хардверот на уредот и неговиот датотечен систем.
Сепак, интер-платформската компатибилност е релативно ограничениа и зависи од универзалноста и понудата на развојата рамка. Познати рамки се jQuery/jQueryMobile, Sencha, Titanium, PhoneGap, ParticleCode, Corona, итн.
За да се користат, ваквиот вид на апликации треба да се инсталира преку AppStore, при што се инсталира и рантајмот на развојната рамка, а потоа поголем дел од апликацијата, и особено податоците, се повлекуваат преку интернет.
Интересен пример за ваков вид на апликација е Dominate на издавачот IGN.

- Генерички web апликации. Всушност, се работи за веб-сајтови кои се направени да работат на било кој мобилен уред, како на пример мобилниот сајт на Wikipedia.
Очекувано, тие се со најширока можна корисничка база, но и со најмала контрола врз мобилниот уред.
Дизајнот на апликацијата мора да биде релативно едноставен, за да се прилагоди на различните екрански формати, вообичаено не се користат никакви хардверски компоненти од уредот (дури ни копчиња), и комплетно се сервираат во веб-прелистувачот на уредот, со мала или никаква можност за локално чување на податоци.

Трета компликација: Што да се избере? Сѐ зависи од тоа во која од следниве три групи припаѓате:
1. Корисници - потрошувачи
2. Компании - обезбедувачи на решенија (провајдери)
3. Програмери
Корисници/потрошувачи
Според истражувачите на Forrester, native апликациите за корисниците се често во улога на „lean-back“, седнати, навалени наназад, додека web-ориентираните се „lean-forward“, подисправени.
Кога консумирате апликација која е длабоко интегрирана со хардверот на уредот, вообичаено седите и ја употребувате, играте, пишувате...
Мобилниот веб, пак, вообичаено се користи за истражување, добивање на информации додека сте во движење.
Но, разликите се намалуваат и замаглуваат. Едниот вид на апликации сѐ повеќе може да го прави она што го може и вториот, и обратно.
На крајот на краиштата, корисникот ја користи апликацијата за да му исполни одредена потреба, или да се забавува со неа. За корисниците, web или native е само индустриски жаргон. Најмалку важна му е технологијата која таа апликација ја користи. Всушност, добро напишаните апликации треба да направат сѐ за да ја скријат својата внатрешна структура и на корисникот да му дадат квалитетно искуство.
Во поглед на начинот на кој одредена апликација се набавува, корисникот може да има помалку или повеќе мака, да изгуби помалку или повеќе време. Во апликациските продавници, апликациите се класифицирани, контролирани, но -- во крајна линија -- не ги содржат сите можни избори, туку само она што таму се наоѓа.
Вебот е многу поширок и полесен за откривање на апликации, тие се инсталираат и употребуваат едноставно, можат да се добијат повеќе можности, но секогаш постои опасност од малициозност и правење на штета, па треба да се биде особено претпазлив.
Компании - обезбедувачи на решенија
Во светот на бизнисот, сѐ е водено од парите, за сѐ се пресметува трошокот и зарабоиката, загубата и добивката. Затоа, кога зборуваме за компаниите, призмата ќе биде „пари“.

Мислам дека тука има најмалку дилеми. Освен ако не сте огромна компанија која може да си дозволи на платен список да држи посебни ергели на програмерски тимови за секоја платформа, веб-апликациите се единственото економично и одржливо решение.
Да, има мали компании кои се обогатиле на native апликации за една од водечките платформи -- iOS или Android, но со навлегувањето на сѐ поголемиот број на алати заа развој на веб мобилни апликации, и со растот на нивниот квалитет, овој резон сѐ повеќе го губи смисолот.
Особено ако компанијата веќе има одредени други не-мобилни веб решенија, природно е да ја прошири понудата кон мобилни веб-апликации.

За пример ќе ја земам мојата сопствена компанија, Инфопроект (признавам, не е баш скромно, но сметам дека ќе докажам зошто е добар примерот).
Инфопроект веќе трета година го развива и го имплементира својот ERP систем наречен Infomatrix. Системот е комплетно изграден во веб технологии, и сѐ што треба корисникот да има на својата, клиентска страна е веб прелистувач. Наскоро, во декември оваа година (2011), во употреба ќе го пуштиме и нашиот SaaS наречен „Бизнис Херој“, кој веќе неколку месеци е во приватна бета имплементација.
Во развој е и Business Intelligence решение кое природно ќе го прошири работењето со системот. Заклучивме дека дел од корисниците ќе сакаат да имаат информации и кога не се блиску до своите десктопи и лаптопи, туку ќе им требаат информации и кога се мобилни.
Веќе создадовме поголема база на корисници на Infomatrix, а со воведувањето на „Бизнис Херој“ таа многукратно ќе се зголеми (очекуваме стотици нови клиенти).
Оваа широка корисничка база, особено онаа на страната на SaaS-от, не може да се контролира во смисол на тоа кои мобилни уреди ќе ги употребува. Очекуваме да се појават сите можни смартфони, таблетни компјутери и слични мобилни уреди.
Создадовме посебна API спецификација за поврзување на мобилни консументи, а единствено економично решение кое го гледаме за обезбедување со мобилни апликации е веб-платформата.
Заклучивме дека немаме буџет, ниту пак на пазарот на работна сила има доволна квалитетна понуда (со сета почит до колегите), за вработување на посебни програмерски тимови кои би развивале native апликации за секоја платформа посебно. Дури и да се добереме до некој рок-стар програмер, тоа не е доволно. Апликациите треба да се одржуваат долгорочно, на корисниците треба да се дава квалитатна поддршка, а програмерската работна сила е една од најмобилните на пазарот. Чувствуваме дека многу лесно можеме да се најдеме „заглавени“ со native апликација која можеби е добра, но е во ќорсокак поради тоа што програмерот кој ја развивал повеќе не е во компанијата, а друг нема на повидок...
Исто така, поради поголемата потреба за специјализација на програмерите на native апликации, нив ги има релативно малку на пазарот на работна сила, а со тоа им расте цената -- т.е. платата која треба да им ја дадете -- што директно влијае на трошоците на производство.

Следно, што не е помалку важно, native апликациите би требало да ги дистрибуираме низ продавниците за апликации на поедините производители, а тоа знае да биде долг и чувствителен процес, што ќе оневозможи брзи циклуси на издавање на нови верзии на постоечките, како и нови апликации. Замислете да имате native апликација во која се појавил некој катастрофален баг, а вие не можете лесно да ја надградите затоа што, на пример, задолжените во AppStore на Apple не работат во недела и има уште илјада други „итни“ надградби за прегледување. Вашите корисници ќе бидат бесни, и никој нема да биде среќен.

Сепак, не треба да се биде ригиден. Едноставно, има употребни сценарија во кои, едноставно, веб-технологијата нема да биде доволно добра. На пример, кога треба да се користи некој посебен хардверски дел од мобилниот уред, како што е бар-код читач, или GPS модулот, ќе треба да се употребат покомплицирани програмерски техники и, можеби, сосема да се оди во правецот на native апликација.

Во моментов, ние сме потполно насочени кон тоа да овозможиме веб-базирани апликации, форматирани за најчестите формати на мобилни уреди, без оглед дали се работи за смартфони или таблетни компјутери.
Програмери
Ааах, програмери. Ја разбирам дилемата. И јас сум дел од нив. Кој сака да биде успешен, мора постојано да се надградува, да учи нови технологии, нови техники, нови концепти.

Дали да се избере она што во моментот најмногу се бара? Да се специјализирате за одредена платформа? Тоа веројатно ќе донесе добра плата (ако сте добар во тоа што го правите). Но, технологиите се менуваат многу брзо, и можете да се најдете „заглавен“ во ќорсокак: ја знаете секоја дупка и кривина од платформата, а произведувачот одлучил во следната верзија потполно да ја напушти. Прашајте ги безбројните „експерти“ за Visual Basic 6, или сертифицираните инжинери за изумрени оперативни системи -- тие ќе ви кажат многу за ќорсокаците.

Од сите технологии кои се најизгледни во моментов, веб-базираните се на прво место. Последната реинкарнација на HTML стандардот -- HTML5 покажува добро координиран правец и воведува нови можности за програмирање. Респонзивноста на апликациите никогаш не била поголема и побрза. Можностите за манипулација на содржините и богато корисничко искуство никогаш не биле полесни.
Се појави богатство од библиотеки кои овозможуваат директно комуницирање со хардверот на мобилниот уред, локално чување на податоци, кеширање, оптимизација, додатни ефекти, употреба на случки базирани на допир со прсти или стајлуси, итн.
Некои од нив веќе ги споменавме: jQuery/jQueryMobile, Sencha (која неодамна доби нова рунда инвестиции од RedHat, IBM и други „тешкаши“), PhoneGap, Titanium, Corona, ParticleCode...).
Еден од најдобрите моменти е што повеќето од овие развојни алати се бесплатни. Секој може да започне да развива уште денес. базичното знаење на веб-програмирање мора да се надгради и да се научат спецификите, но сепак, нема други пречки освен вие самите. Што може да биде подобро од тоа?
Илјадници, десетици илјади веб-програмери во светот сѐ повеќе користат HTML5 и пишуваат за мобилни уреди. На интернет има бескрајно многу ресурси за учење и решавање на програмерски проблеми. Практично, не можете да се изгубите. Отидете на Stackoverflow, или на некој сличен сајт и поставете прашање. Најверојатно ќе ви биде одговорено за неколку минути, и тоа во повеќе варијанти!
Вложувањата за започнување на нов проект, па дури и нов бизнис во оваа област се минимални. Не многу скап компјутер или лаптоп, еден мобилен уред за тестирање и интернет конекција. Никогаш не било полесно!
А најубавото е тоа што целиот свет ви е тезга. Можете да продавате надолж и попреку, низ целата планета. Можете да работите од дома, од кафуле, од купатило, ако сакате.
Како се прави iPhone/iPad Web апликација?

И покрај целиот ентузијазам, правењето апликација за мобилни уреди не е баш лесно.
Сепак, секој кој има работено со HTML5, CSS и (задолжително) JavaScript, релативно брзо може да направи своја апликација.
Apple вградил многу тагови и темплити во својот мобилен веб-прелистувач Сафари, за да ја олесни работата. Во најновата верзија на iOS -- 5, вградена е и многу побрза JavaScript машина.
Она што ќе го покажеме овде е само запознавање на можностите, но и на релативната едноставност со која можат да се градат апликации. На Интернет има многу туториали, направете пребарување во Google и ќе добиете готови „кувари“ за покомплексни апликации.
Мета-тагови кои се користат

Апликациите се додаваат на хоум екранот со користење на „+“ копчето во Сафари. Но, она што сакаме е нашата апликација да има „native“ изглед, т.е. да не се гледаат копчињата и адресното поле.
Затоа, треба да се стави следниов таг, некаде во <head> секцијата:

Сеуште не сме готови, бидејќи апликацијата може да биде зумирана со стискање и ширење на прстите.
Нејтив апликациите не го прават тоа, и, за среќа, Apple измислил и таков таг:

Последната работа која пречи е да се оневозможи екранот да биде „повлечен“ надолу, при што се гледа заднината. За ова ни треба малку JavaScript, која се додава веднаш по почетокот на <body> секцијата:

function BlockMove(event) {

event.preventDefault();

}

</script>

Иконка за десктопот

Ова е едноставно: Во графички едитор направете иконка со големина од 72х72 пиксели и снимете ја под името apple-touch-icon.png, во истиот фолдер во кој се наоѓа апликацискиот index.html.
Ова мора да ѝ го „пријавиме“ на апликацијата со следново парче код:

Не се мачете да додавате ефекти на иконката, оперативниот систем автоматски ќе ја направи со „сјај“, за да биде слична по стил со останатите.

Проблемот со линкови

Ако користите стандардни линкови во апликацијата, од типот:

<a href="nekoj-link.html">Кликни овде</a>

со допирање на ова, ќе скокнете надвор од апликацијата и директно во Сафари. Се разбира, тоа не е она што го сакаме, а за да го решиме овој проблем, повторно мораме да употребиме малку JavaScript. Во нормални услови, би го користеле onclick event-от, но тоа прави „задршка“ од околу една секунда при допирање на линкот и изведување на акцијата.
Apple го решил ова со додавање на специфичен ontouchstart event, кој го прави токму она што и го очекуваме, реагира на допир со прст и отвора линк, без да излезе од апликацијата.
Идеално.

<a ontouchstart="window.location=nekoj-link.html">Кликни овде</a>

За детектирање на движење на прстот по екранот постои сличен event наречен ontouchmove, итн.

Уште некои совети

Ако сакате да имплементирате drag-n-drop функционалност, постојат повеќе JS библиотеки кои само треба да ги вклучите при вчитувањето на страницата.

Избегнувајте големи слики (дури и мали, ако може).
Не користете CSS градиенти. Ако треба, тогаш цртајте го градиентот во HTML5 <canvas> тагот.
Слично, избегнувајте и CSS сенчење. За glow и shadow, употребете го <canvas> тагот.
За анимација, користете CSS, но нека биде едноставна. Сепак, се работи за релативно поспори машини, и хардверското забрзување не е сјајно.
Избегнувајте CSS провидност (opacity), понекогаш се однесува така што го исклучува хардверското забрзување.
Користете проверени JavaScript библиотеки, но внимавајте да не бидат преголеми. Пишувајте сопствен JS код, каде што е можно.
Користете 3D CSS анимации, дури и кога се работи за 2D, бидејќи Mobile Safari нуди хардверско забрзување само за 3D транслации.

Чување на податоци на уредот
За да правиме offline веб апликации, треба да имаме можност на некој начин асетите на аплиакцијата да ги чуваме локално, на самиот уред.
За почеток, потребно е да се направи cache manifest, кој ги опишува сите асети на апликацијата. Во суштина, се работи за текст датотека со содржина слична на оваа:

CACHE MANIFEST
# Offline cache v1
# html files
sodrzina.html

# css files
assets/_styles.css

# js files
assets/_javascript.js

# images
assets/ico_back_arrow.gif

Името на датотеката мора да има наставка myapp.appcache
Каш датотеката во нашата апликација се специфицира вака, веднаш на врвот на страницата:

Многу важно е на web серверот да му се каже кој е mime типот на овој вид на датотеки, за да може коректно да ги интерпретира. Ова е точка која фрустрира многу програмери, затоа што овој чекор често се испушта.
На Apache, тоа се прави во неговата конфигурациска датотека:

# html 5 application cache - offline access

text/cache-manifest appcache

Не заборавајте да го рестартирате Apache-то послед додавањето на овие линии.

За работни податоци, во HTML5 спецификацијата е вграден storage објект за чување на податоци, а различни browser-и можат да сочуваат различни количини на податоци, генерално околу 5 - 10MB.

За поамбициозни проекти, iOS и Android поддржуваат и работа со SQLlite, вистинска релациона база на податоци. Ова зема доста ресурси, но на поновите модели на уреди ќе работи без проблем.
Заклучок

Како што се гледа од изложеното, треба да се биде внимателен програмер, но и оние со помало искуство ќе можат да направат добри апликации.
Доколку ви е потребна поголема контрола врз уредот, како што рековме претходно, користете некоја од неколкуте библиотеки кои ви се на располагање. Оние кои особено се истакнуваат се jQuery/jQueryMobile, Sencha, PhoneGap и Titanium.

Уште една работа

Мобилните уреди, особено смартфоните, се со ограничени екрани и ресурси.
Не замислувајте апликации кои прават сѐ и сешто, кои имаат премногу функции. Тоа само ќе ја закомплицира нивната употребливост.
При дизајнирање на апликацијата мислете на тоа дека таа воглавно се користи со прсти, кои не се баш најпрецизната можност, и тоа со една рака. Распоредете ги изборите доволно далеку, не правете километарски изборници (менија), вносот на одредени податоци сведете го на минимум.
Вградете „remember this“ функционалност секаде каде што е можно. Корисникот не мора баш секогаш одново да внесува одредени податоци.
Екранот треба да биде јасен, едноставен, без скролирање, табелите да бидат со малку колони и широк падинг помеѓу податоците.
Секогаш прашајте го корисникот ако некои од податоците ќе се чуваат некаде надвор од уредот, и секогаш барајте дозвола да чувате лични податоци во уредот (може и само еднаш, при изнсталацијата, но побарајте).

Со среќа!

Интернет - сребрен куршум за диктаторите

2011-01-29T18:01:00.014+01:00

Една од основните вредности на демократијата е информираноста. Можноста граѓаните да бидат потполно информирани од повеќе ресурси и аспекти за иста тема, има дава моќ да донесуваат одлуки кои се темелат на знаење.
Во секое демократско општество, се знае каде се важни овие одлуки -- кога се гласа, кога заеднички се одлучува што ќе се случува со нас, и кому привремено ќе му биде подарено правото да управува во наше име.

Source: Imgur - "A lesson in government by some Guy".

Зошто е битна контролата на Интернетот?

На сите им е јасно, дури и на, наводно, технолошки заостанатиот Египет. Интернетот е врвното оружје на борците за демократијата.

Интернетот ги обединува сите најдобри особини за да биде прогласен за најмоќен овозможувач на информирањето: мулти-изворноста, брзината, инстантноста, анонимноста, леснотијата, достапноста ...
Затоа е и прв на удар на диктаторите штом нешто ќе зачкрипи во, навидум, мирот и благосостојбата во нивната земја. Секој модерен диктатор, за да има барем минимална шанса да преживее народно востание, мора наизуст да знае најмалку два телефонски броеви: оној на шефот на тајната полиција и оној на администраторот на главните влезни рутери за интернет врски во земјата.

Контрола на домените

Контролата на домените е многу посуптилен начин на контрола на достапот до Интернет од грубото чкрапнување на прекинувачот. Овозможува палење и гасење на одредени „проблематични“ домени по желба, додека оние кои се наклонети на власта ги остава да „информираат“.
Пред некој месец, ова беше многу јасно демонстрирано во САД, кога на ICANN (кој, иако е меѓународно тело, е базирано и контролирано од САД), од страна на американската администрација му беше наредено да исклучи повеќе домени кои, наводно, се бавеле со пиратерија. Без судење, без право на жалба, само под притисок на големите медиумски конгломерати.

Освен регистрацијата на домени, доменскиот регистрар има уште една, многу важна надлежност, која е често подзаборавена -- разрешување на конфликтите во врска со сопственоста на домените, кој има право да користи одреден домен.
Кај нас е познат случајот со Транспарентност Македонија, кому доменот, со фалсификуван потпис, му беше пренесен на друга организација. Македонскиот доменски регистрар Марнет (додуша, во „стариот“ облик) само слегна со рамениците -- најверојатно под политички притисок, не презема ништо, и, во процесот, сериозно ја уназади борбата против корупцијата во Македонија.

Кој го контролира Интернетот во Македонија?

Ова прашање ме мачи веќе извесно време, уште од кога беше донесен новиот закон за Марнет -- главниот доменски регистратор во државава.

Марнет е претворен во државна агенција, со потполна контрола врз административните и технолошките ресусрси на коренските именски опслужувачи (root DNS servers) на македонскиот интернет домен.
Сите процеси се во рацете на тековно владеачката политичка опција, со можност таа, по желба, да вклучува и исклучува домени.

Додека го пишувам ова, Македонија сеуште нема функционален доменски контролор, веќе еден месец. Министерството за информатичко општество се однесува игнорантски и потполно неспремно. Никој не ја известува јавноста до кога ќе трае оваа лимбо-ситуација. Компаниите трпат реални загуби, бидејќи ниту можат да регистрираат домени, ниту да ги пренесуваат, а ниту да им бидат разрешени конфликтите.

Кај нас не е нечуено некој медиум да биде замолчен или натеран да го промени мислењето. Имаме примери и во подалечното минато, а и неодамна. Дали тоа се прави преку прокси-институции, како што се Советот за радиодифузија, разни министерства, УЈП или директно, со упад во медиумот, одземање/запечатување/уништување на опремата, е сеедно. Резултатот е ист.
Дали следни на ред ќе бидат и сајтовите на непослушните и независните медиуми? Кој може да гарантира дека нема да биде пронајдена некаква бирократска грешка после која на Марнет ќе му биде наредено да ги исклучи од македонскиот интернет?

Тука е и коренот на мојата загриженост. Марнет мораше да биде основан на друга премиса, со други базични поставки: јавна контрола, независно управување, транспарентност во работењето.

Уште во времето на „јавната расправа“ за начинот на реорганизација на Марнет (ставено во наводници бидејќи ништо не беше прифатено од наводната расправа), од ИКТ комората, како заедница и како поединци - ИТ експерти, баравме друг начин на организираност.
Нашето барање беше идниот Марнет да биде основан како акционерско друштво, чии основачи би биле ИКТ компаниите, претставници од академските институции и од државните органи.
Издавањето на домени требаше да биде потполно либерализирано, но под контрола на Марнет. Значи, на јавен конкурс ќе се избираа регистратори кои ги исполнуваат поставените техничко-организациски услови и ќе подлежеа на редовни контроли од страна на издавачот на лиценцата -- Марнет.
На државата (специфично, истава влада која е и сега на власт) не ѝ се допадна предлогот. Немаше да ја има контролата.
Не добивме ниту одговор, а камо ли прифаќање.

Едно мора да биде јасно. Македонија, во технолошки смисол, ќе продолжи да оди напред. можеби со задоцнување од година-две, но сепак напред. Враќање назад нема.
Интернетот ќе стане уште поважен фактор во живото на секој граѓанин, на секоја компанија, слично како што тоа одамна станаа телефоните, па мобилните телефони. Веќе не можеме да го замислиме животот без нив.
Секој оној кој ќе го контролира интернетот, ќе има огромна моќ во своите раце. Ова мора да биде променето додека е време.

Темните одеци на аферата Wikileaks

2011-01-08T22:51:00.002+01:00

Американското Јавно обвинителство агресивно собира докази за сите оние кои биле вмешани во аферата Викиликс, без оглед колку странично. Издадени се налози за предавање на податоците за корисници на Twitter, Paypal (оние кои давале донации), ICAAN, Facebook и други.
На удар се најде и една пратеничка на Исландскиот парламент, која сега прави галама, увреѓена и изненаѓена (инаку, била член на тимот на Асанж пред да стане пратеник).

САД, како најмоќна сила во светот, со право или не, со сила или со мила, ќе ги најде сите оние за кои мисле дека им наштетиле, и ќе ги казни оние кои ги смета за најодговорни. Останатите ќе бидат впишани во компјутерските бази и ќе бидат „флегувани“ при секој допир со американската администрација (на пример, при барање за виза, школување, допир со американски фирми, итн.).

Не застанува работата тука, има и полошо - како што е вообичаена пракса, сите податоци ќе бидат разменети и со владите на Велика Британија, Германија, Франција и останатите земји со кои САД соработува на разузнавачко поле.

Не велам дека САД е во право за ваквото постапување, но ова беше очекувано. Не се останува на врвот со пуштање на работите да „легнат“ (освен кога тоа им одговара). Безобзирноста и решителноста се неопходни особини во светот на моќниците. Кадија те тужи, кадија те суди.

Би сакал да потсетам дека предвидов, до точка, како ќе се заврши целата Викиликс чорба: и алчноста на Асанж, неговата нескреност, и реакцијата на САД.

Знам дека меѓу донаторите на Викиликс има и Македонци, не знам колку сериозно ќе ги третираат, но преземените бази од Пејпал, Фејсбук, Твитер со години ќе ги чуваат податоците за нив.
Бидете подготвени да се појавите во упитите на пограничните службеници, конзуларни претставништва, факултетски апликации (кои рутински се препраќаат до безбедносните служби за секој странски студент), итн.

Зошто Wikileaks е погрешен потег?

2010-12-12T23:40:00.005+01:00

На почеток, да се разбереме: апсолутно сметам дека мора да постои транспарентност во работењето на владите, без оглед дали се мали или големи, Америки или Македонии. Тоа доаѓа без исклучок.
Дека навистина мислам така, зборува фактот што сум еден од основачите и (поранешен) член на бордот на Транспарентност Македонија. Да нема забуна.
Слободата на новинарството и говорот ми е многу блиска, затоа што и самиот бев сопственик на весник и негов извршен директор скоро 7 години („Форум Магазин“, во „добрите“ денови). За разни весници пишувам од свои 19 години, имам објавено повеќе стотици написи и член сум на ЗНМ од 1986 (иако не учествував во последниве настани).
Натаму, со тоа што не го оправдувам потегот на Асанж не значи дека ги оправдувам потезите на САД, само можам да ги разберам. Ниедна држава, а особено не една од најмоќните во светот, нема да стои со скрстени раце кога ја „чепкаат“. Добога, па со скрстени раце нема да стои ни дете од градинка ако другарчето го мавне со нешто.

И, ве молам, не ги мешајте сите светски несреќи во иста чорба.
Викиликс и Асанж ниту ќе ги запрат војните, ниту ќе донесат светска добросостојба. Американците нема да се повлечат од никаде каде што им се интересите, без оглед дали нам ни се допаѓа тоа или не, па дури и да се објават некакви документи.
Приказните за „дивјаштвото“ на оваа или онаа земја се кажуваат од почетокот на човештвото, тие постоеле и уште ќе ги има.
Кој сѐ не е за осуда? Кортез, кој ги истребил Ацтеките, Британците кои го експлоатирале половина од светот, Србите кои ги убиваа Албанците, или Албанците кои ги убиваа Србите и им ги продаваа органите?

Не само САД
Со објавувањето на документите не се зафатени само САД, туку и многу други земји, вклучувајќи ја и нашата.
Секоја земја си има свои тајни, особено кога се работи за дипломатијата. Објавените документи прeтставуваат само одредени дискретни точки во некои подолги процеси, а никако слика на сите случувања.

Не може секоја држава лесно да се справи со оддавање на тајни, почнувајќи од нашата. Што ако се дознаат работи за процесот на преговарање на Охридскиот договор? Не велам дека не треба да се дознаат, но мора да има историска дистанца -- нашата демократија е премногу кревка за да издржи посилни удари. Не е многу убаво, но тоа е факт.

Ај, на страна ние. Објавени се тајни документи за Пакистан и Индија. Тоа се две земји кои постојано се на работ на војна, а -- уште полошо -- имаат и нуклеарно оружје со слаба контрола врз него. Колку документи требаат, па некој луд Индиец или Пакистанец да го стисне копчето? Кој е прагот? Џулијан Асанж да не го знае?

Според документите, Папата рекол дека не ја сака Турција во ЕУ. Тоа значително може да ја поремети стабилноста на Блиски Исток, каде што Турција е можеби клучниот фактор. Што ако се свртат кон исламизмот? Што ако Инџирлик не е веќе база на НАТО? Дали сте подготвени за уште една војна, која -- сосема сигурно -- ќе го зафати и Балканот?

Назад на САД
Викиликс ги објави броевите на социјалното осигурување на американските војници. Тоа ниту е транспарентност, ниту слобода на говорот. Тоа е малициозност.
Во некои од документите се објавени и имињата на Афганистанците - соработници на Здружените сили (во кои учествува и Македонија). Што мислите, дали се тие сеуште живи? А нивните семејства, жени, деца? За мене, само ова е доволно Асанж никогаш да не излезе од затвор.
Натаму, објавени се технички документи за уред кој го поседува САД и кој може да спречи експлозии на бомби. Бомбонче за терористите.
Будалата Асанж се заканува дека ќе ги објави тајните нацрти за составување на термонуклеарни бомби. Изберете кој ќе бенефицира: слободата на говорот, Ал каеда, Иран или некој трет лудак?

Кој е Асанж?
Да се запрашаме, кој навистина е Џулиан Асанж? Храбар борец за слободата на говорот? Робин Худ на понижените и искористените? Плејбој кој, во среде криза, има време за курварлаци (со или без кондом, сеедно)?

Кој ги финансира неговите ескапади?
Немојте да се лажете и да мислите дека PayPal е доволен (а и тоа сега го нема), и дека не се следи секој долар/евро/фунта од таквите сметки. Тоа е за мачкање очи пред јавноста.
Хостирањата по Швајцарии, Шведски, Холандии чинат пари. Неговото летање по светот чини пари. Големата организација зад него чини пари. Луѓето кои му помагаат и работат за него сакаат да живеат од нешто, без оглед колку го сакаат.
Тоа што Асанж може да „пропадне во земја“ во момент кога го бараат 20 најдобри светски тајни служби не е случајно.
Кој му ги обезбедува контактите на Асанж -- контакти во самата утроба на американските тајни служби и нивните компјутерски датабази? Му се јавуваат на телефон, дома, додека гледа фудбал на телевизија?

Некој го помага, го финансира и го подучува -- тоа е очигледниот одговор. The usual suspects - Иран, Кина, па и Русија, први паѓаат на ум. Сите тие имаат корист од хаосот кој тој го прави.
Викиликс е добро организирана и добро фундирана операција, која може да ја замисли и поддржува само искусна тајна служба. Асанж е само фронт-енд, кловн кој фаќа поени и жени.

Џулијан Асанж најмалку на срце ја има транспарентноста и не е искрен.

Што ќе се случи?
Како што предупредија и „Репортери без граници“, ова протекување само ќе предизвика уште помала транспарентност и подлабоко вкопување на владите.
Ќе се воведат уште построги мерки, подобри алгоритми за енкриптирање. Ќе се променат законите, ваквиот вид на објавување ќе стане еднаков на веле-предавство.
Штета ќе имаме сите ние, ќе имаат и вистинските новинари, оние кои на регуларен начин доаѓаат до своите информации.

Поддржувањето на налудничави луѓе кои без критериум прават работи -- тврдам -- исклучиво во своја корист, не води никаде.

Facebook ја надмина својата врвна валуација?

2010-11-21T13:05:00.001+01:00

Деновиве, светските агенции објавија дека Accel Partners, досега најголемиот сопственик на акции на Фејсбук, почнал да продава големи делови од нив, што во струката се нарекува „скратување“ (или ослободување) на позициите.
Иако податоците за вредноста на акциите кои се продадени се контрадикторни, се шпекулира за валуација помеѓу 20 и 35 млрд. долари.

Ова секако не зборува добро за мислењето на главниот инвеститор на Фејсбук уште од времето на неговиот почеток.
Очигледно, тие сметаат дека ФБ ја надминал својата „peak value“, или врвна валуација (извинете за можната непрецизност на терминиве, но јас не сум баш сток-брокер).

Со губењето на неутралноста на Интернетот, тој ќе биде разделен на различни сервиси, од кои секој ќе има свои купувачи и посетители.
Сајтовите кои се сеопфатни и нефокусирани на еден стрим или сервис, а чиј најголем претставник во моментов е самиот Фејсбук. набрзо ќе изгубат од својата привлечност, баш поради тоа што нема да можат да бидат интегративен фактор на корисниците.
Тие, корисниците, ќе се приклучуваат на потесни интересни групи воспоставени од типот на услугата која ќе се нуди (нпр. видео, музички, бизнис и слични канали).
А сето тоа ќе се случува во следните две, најмногу три години.

Честит празник!

2010-11-13T09:48:00.002+01:00

Денес, пред многу години, многу храбри луѓе, не мислејќи на себе, мислеле на нас - идните поколенија.
Нема веќе такви.
Честит 13 Ноември!

Интернет е мртов! Да живее новиот Интернет!

2010-10-30T01:16:00.011+02:00

Добродојдовте во светот на новиот Интернет, онаков каков што не го познавате, Интернет во кој ќе плаќате различно во зависност од тоа какви содржини или податоци ви протекуваат до вашите домови, компании, фиксни и мобилни уреди ...
Едноставно, моќта која ја дава инстантната комуникација и можност за поврзување, без оглед на далечината, видот на уредот, производителот, сѐ додека сите зборуваат со истиот протокол, е преголема.

Моќните држави и големите компании уште од поодамна го „намирисаа“ ова и подолго време се подготвуваат за експлоатирање, монетизирање и запоседнување на комуникациите. Ние сме само немоќни набљудувачи и идни среќни потрошувачи на новиот, раслоен и распределен Интернет.
Нет-неутралноста, а со тоа и Интернетот каков што го познаваме, умира!

Октомври 2010, месец во кој се промени светот
Скоро истовремено, во ист месец, двете најзначајни технолошки компании во светот, Apple и Google, ги објавија своите готови производи за интернет телевизија. Всушност, Google тоа го направи уште во мај 2010 и малку се успа, но веднаш откако Стив Џобс во раката го покажа својот AppleTV, на званичниот Google Blog се појави напис за тоа дека и тие се подготвени.
Во истиот овој месец, Sony објави дека почнува со продажба на -- првиот во светот -- ТВ-уред со интернет приклучок, рекламиран дека работи со GoogleTV. Набрзо потоа, Apple ја објави намерата за купување на Sony.
Taка заврши претходната ера -- онаа на слободниот, неутрален Интернет -- во октомври 2010!

Смрт на нет-неутралноста
Неодамна, Apple го промовираше својот масивен мулти-билионски data центар во Северна Каролина, чија единствена намена е да ги сервира содржините за AppleTV и iTunes.
Google со години гради десетици такви огромни data центри низ светот, кои ги поврзува со сопствени оптички кабли, создавајќи паралелна инфраструктура на постоечките Интернет врски низ светот.

Впрочем, ништо ново -- Google објави и специјален договор со мобилниот провајдер Verizon, за посебни цени на испорака на мултимедијални содржини преку интернет-базирана технологија. Интересно, договорот Google-Verizon беше објавен само неколку дена откако FCC (Моќната, американска верзија на нашата импотентна и кастрирана Агенција за телекомуникации) објави пропаст на разговорите зад затворени врати со интернет-провајдерите на тема на нет-неутралноста.

Дури и во Македонија
Овој тренд, колку и да звучи неверојатно, веќе година-две трае и кај нас, во Македонија. MaxTV е интернет-базирана телевизија на Телеком, а нејзината цена е различна од онаа за „општиот“ интернет-достап на истата компанија. Тоа е јасно прекршување на нет-неутралноста.

Кога сме кај Македонија, низ кулоарите се слуша за новата услуга на Телеком -- VOIP телефонија, која веќе одамна ја продаваат домашните кабловски провајдери и ONE. Сите тие имаат едно заедничко, погодивте -- користат Интернет како медиум за пренос на говорот ... упс, податоците.

Кој внимателно го слушаше излагањето на техничкиот директор на Телеком, Мирослав Јовановиќ на последната „Визија“, слушна за „гигабитното општество“ на Телеком, преку оптички и мобилен интернет. Во таа насока се и шепкањата дека во Телеком следен на листата за купување е Неотел, чија основна предност е што веќе има поставен оптички кабел од Куманово до Прилеп. Овој шопинг на Телеком ќе му заштеди барем две години макотрпно копање и поставување кабел низ македонските камењари, и ќе го зацрвсти во позицијата на најголем доставувач на содржини во земјава.
Успат, Телеком со нокти, клоци, шамари, ниски удари и селски тепачки се бори против конкуренцијата на ова поле, но тоа е за некоја друга приказна.

Медиуми
Соодветни промени се случуваат и во печатените медиуми (или, како што некои ги нарекуваат: fly-swatting editions). Бројот на читатели он-лајн повеќекратно го надминува бројот на читатели на хартиените изданија. Тоа е вистина и во нашата земја, каде што домашните сајтови -- агрегатори на вести бележат енормни покачувања во бројот на единствени хитови: time.mk го надмина бројот од еден милион месечно!

New York Times, но и останатите големи весници и магазини (Wired, на пример), од поодамна работат со производителите на слејтови (таблетни компјутери), на чело со Apple и неговиот iPad, за создавање на специјални верзии на кои читателите ќе можат да се претплатат и да ги читаат. Уредите, како и цената за достапот до содржините би биле субсидирани од весниците. Медиум за пренос на податоците -- Интернет.
Amazon веќе одамна го продава својот Kindle заедно со специјализиран 3G (мобилен интернет) достап, и сервис за испраќање на содржините преку специјализиран e-mail базиран сервис.
Цената на достап до Интернет и овде е „завиткана“ во цената на содржините, што е уште еден пробив на неутралноста на мрежата.

Сервиси во облаците
Следни на ред се сервисите за cloud-computing. Податоците и нивната обработка сѐ повеќе се селат во (интернет) облакот -- специјализирани серверски фарми „расфрлани“ по светот, кои нивните конзументи никогаш не ги гледаат, освен веб интерфејсите за нивно управување. Вакви сервиси има стотици, а со порастот на конкуренцијата, скоро сосема е сигурно дека достапот до нив ќе биде субсидиран од компаниите кои ги даваат тие услуги.
Водечки во оваа област се the usual suspects: Google, чии безбројни GoogleApps сервиси ги користат милиони луѓе, Yahoo, Amazon, а доцна (можеби предоцна) во играта се вклучи и Microsoft, со својот он-лајн Office.
Неодамна формираната „Open DataCenter“ алијанса вклучува такви тешкаши како Дојче банк, BMW, Локид-Мартин, JP-Morgan-Chase, Shell, CERN, и е замислена да биде противтежа на обидот на Google за светска доминација.

Ревизија
Видео-клипот на YouTube, во кој мојот брат, Сашо, го предвидува крајот на Интернетот каков што го знаеме, е еден од покоментираните и гледаните во минатата година. Ставен му е тагот „comedy“.
Сезнајковците од македонскиот дел на интернетот му се потсмеваа и го прогласуваа за глупав, ненормален, иронично „маестрален“...

Но, ете што се случува сега, само една куса (неполна) година потоа.

Им препорачувам на експертите, „експертите“, гуруата, гатачите и гледачите во грав добро да размислат дали е точна изјавата на Сашо Орданоски спомената на почетокот на овој пост.
Изгледа дека, сепак, не била толку бесмислена -- треба да се има длабоко познавање на медиумите, светските трендови, аналитичност и интуиција, но и храброст за да бидеш на врвот на бранот.

еТрговија: Емоциите на купувачите се клучни

2010-10-14T20:51:00.010+02:00

Постојат многу метрики кои се важни во бизнисот на продажба на Интернет: посетеност, позиција во однос на конкуренцијата, комплетност на понуда, итн.

Но, едно е најважно: конверзија на посетите. Всушност, се работи за процентот на посетители на е-продвницата кои навистина и купиле нешто од неа, бидејќи основниот raison d'être на продавницата е -- да продава.

Општо е познато дека овој процент на конверзија е низок, и тоа не само во Македонија (каде што е особено низок), туку и во целиот свет. Интернет трговците се во постојана борба да ја зголемат конверзијата, на било кој начин.
Уште полошо, многу е ниска конверзијата и кај купувачите кои веќе се одлучиле да купат -- дури 70% од нив го прекинуваат процесот на купување во некој од следните чекори.

Прашањето е: Зошто ова се случува? Зошто купувачите ретко решаваат да купат, а и тогаш кога ќе решат, во голем процент се откажуваат скоро веднаш потоа.

Кај нас, во Македонија, постојат безброј објективни причини за слабиот развој на интернет-трговијата: безобразната незаинтересираност на банките и нивните уште побезобразни услови, недостатокот на механизми за контрола на процесот и разрешување на конфликтите помеѓу продавачите и купувачите, слабата правна покриеност на процесот, па и општата слаба економска состојба на купувачите.
Сепак, постојат и субјективни причини, оние кои не се врзани за економијата и правото, а доволен доказ за тоа ќе добиете ако некоја сабота прошетате низ Градски трговски центар во Скопје -- ако воопшто успеете да се пробиете низ масата од купувачи паднати во шопинг-треска.

Парализа на анализа - преоптоварување со информации
Еден од битните фактори во успешноста на е-трговијата е самиот Интернет, неговото богатство на информации, на кои не може никогаш да им се види крајот. Ние, корисниците сме под постојано преоптоварување од количеството на информации кое го добиваме сурфајќи низ сајбер-просторот.
Секогаш постои уште една работа која треба да се прочита, уште една потенцијална понуда оддалечена само на еден клик, уште една визуелна „бонбона“ која сакаме да ја проголтаме ...
Всушност, се работи за своевидна „парализа на анализа“, за блокирање на нашето рационално расудување и неодоливата потреба да се искуси следниот примамлив објект.

Факт е дека структурата на веб-сајтовите не е суштински променета во последните 15-тина години. Можеби графиката е подобра, имаме подобри анимирани објекти, видеото е потечно и читливоста е поголема.
Но, во основа, сеуште се работи за комплексно поставена хиерархија на десетици, стотици, дури и илјадници страници полни со содржина низ кои треба да се снаоѓаме со помош на познатите парадигми: изборници (менија), хиперлинкувани содржини и слични концепти.

Дизајнот на сајтовите воглавно е воден од технологисти -- луѓе кои подобро од просечните ги познаваат технологиите и нивните начини на ефикасна употреба, без оглед дали се работи за веб-дизајнери или програмери.

Наместо ова, дизајнот мора да бид под влијание на динамиката на човековите чувства и искуства.

Клучот е во нашите емоции
Купувањето, во крајна линија, е активност која инволвира и генерира емоции. Задоволни сме кога ќе купиме нешто за себе или за некој близок, му се радуваме и се чувствуваме исполнето.

И самиот процес на избирање, споредување на производите, размислување за тоа како ќе бидат употребени, создава позитивни чувства.
Сетете се кога ви било жал за потрошените пари ако сте купиле некој посакуван или потребен продукт.

Но, ако се погледнат повеќето е-продавници (не само кај нас, туку во целиот интернет), тие се сѐ, освен емотивно доживување.
Што ве дочекува кога конечно ќе се одлучите да купите? Огромна форма за пополнување на личните податоци, броевите од кредитните картички, согласување со „Правилникот за употреба“, со „Правилникот за испорака“ ....
Сето тоа делува одбивно и го намалува ентузијазмот на купувачот, особено затоа што тој и претходно знае што го очекува и чувствува непријатност од тоа.
Уште и ако, поради грешка во комуникацијата или ненамерно згрешен податок, трансакцијата за плаќање биде одбиена -- ретко ќе се најде некој доволно трпелив да кликне на „Обидете се повторно“.

За да се зголеми конверзијата, треба да се анализира текот на купувањето, секој екран во текот на одлучувањето за купување треба внимателно да се разгледа и процени од агол на купувачот. Мора да се внимава формите да не бидат премногу генерички, преполни со полиња. Информациите треба да бидат „извлекувани“ од купувачот внимателно, со охрабрување за преод во следниот чекор.
Купувачот не смее да се чувствува како да се наоѓа на шалтер на некое министерство, зад кој стои мрзоволен јавен службеник кој ве принудува да пополните овде-овде-и-овде, и да се потпишете таму-и-таму.

Потрагата по „Светиот грал“ на е-трговијата се нарекува мотивирање на купувачот да остане на сајтот и да кликне на „Купи сега“, а притоа да се чувствува задоволно и во полна контрола над процесот.

Никој не рече дека е лесно ...

Илегална интернет култура (updated)

2010-10-13T22:13:00.001+02:00

Во последно време и македонските фирми поинтензивно почнаа да ја користат моќта на Интернет-маркетингот (добро утрооо, доцните 10 години!). Полека, но сигурно, стануваме жртви на спамирање на македонски јазик, од македонски компании.
На различни -- воглавно илегални -- начини, се доаѓа до email листи на потенцијалните жртви-приемачи на пораката. Бидејќи повеќето вакви спамови се наменети за бизниси, мислам дека изворите се разните „бизнис-адресари“, списоци на присутни на конференции, здруженија на стопанственици и слично. За малку пари, службениците кои се во допир со овие податоци, лесно ги препродаваат на свежо маркетиншки-освестените претприемачи.
Со тоа, и двете страни директно го кршат законот за заштита на податоците. Особено се виновни компаниите, затоа што тие се поттикнувачите и корисниците на илегално набавените адресари.
Во својата кратковидост не разбираат дека многу лесно можат да бидат предмет на тужби од неволните приемачи на нивните понуди. (Почнувам да размислувам дека треба да позборувам со мојот адвокат, да истужиме некого за пример).

Случај 1.
Пред неколку дена добив некаква рекламна порака од една позната домашна консултантска фирма (поддржана од ЕУ), која ги обучува менаџерите (што ли стана со „директор“) како да станат уште подобри. Или би требало да ги обучува.
Станав сомничав во квалитетот на обуката штом ја прочитав пораката. Прво, пораката беше потпишана со име и презиме на испраќачот - некоја госпоѓа која е „менаџер“ на програмата. Но, адресата од која беше испратен email-от беше од gmail.com. наместо од деловната адреса на менаџерката.
Се разбира, никаде се немав согласено воопшто да примам вакви рекламни пораки, со што веќе веднаш е прекршен законот. Исто така, во пораката никаде немаше линк или упатство за отпишување од листата, со што по вторпат го повредија законот.
На крај, со „темно“ претчувство, кликнав на линкот за пријава за нивните курсеви -- се појави огромен формулар за собирање на моите податоци „од а до ш“.
По темелно пребарување на нивниот сајт, никаде не најдов изјава за политиката на приватност -- што и како прават со вака собраните податоци. Прекршување на закон број 3.
Испратив одговор до нив и ги предупредив на овие работи. Сеуште чекам да реагираат...

Случај 2.
Повторно консултанти, повторно иста приказна. (Што ли да очекуваме од „обичните“ фирми кога консултантиве се однесуваат волку невоспитано и разбојнички?).
И ова е „развикана“ консултантска куќа, во сопственост на поранешна државна министерка. Сакале да ме обучуваат да станам подобар менаџер (пак!).
Да не повторувам, исто како горе, со шлаг на крајот: темата на пораката, а и добра половина од самата порака, беше напишана исклучиво со големи букви. Се изнервирав, склепав една „мотивациона слика“, со надеж дека ќе ги измотивирам да се сетат на добрите манири:

Случај 3. (ново)
Како капак на сѐ, денес повторно еден „ничим изазван“ македонски „месни нарезак“ (spam), од, ни помалку ни повеќе, Сциентолошката црква.
Нормално, добија брза шут-карта.
Мислев дека ќе бидат повешти и дека, освен оние електронските апарати за мерење на не-се-сеќавам-што, ќе добијат и know-how за интернет култура.

Како успатна забелешка, гледам дека емаил адресата им завршува на scientology.net -- изгледа ги примиле во друштвото. Досега нудеа само книги, но од некаков локален огранок, што ли.
А се сеќавам кога, како помлад, ја читав „Бојно поле Земја“ и ми се допаѓаше ...

Мотивациони писма

2010-10-11T08:17:00.005+02:00

Си ја гледам статистиката на блогот, и забележувам дека дел од „погодоците“ се дојдени откако е пребарувано според изразот „мотивационо писмо“ или „мотивационо писмо на македонски“.
Иако и претходно пишував за тоа како треба да се однесувате кога барате вработување, изгледа дека младите информатичари слабо стојат со вештините за пишување на есеи (иако е поважно одлично да стојат со вештините за пишување на софтвер, нели).
Пред три дена, кај нас на интервју дојде една млада девојка која бара работа, па во главава сеуште ми е свеж разговорот со неа.
Советиве се повеќе за млади информатичари, но мислам дека ќе помогнат секому.

Мотивационо писмо. Ова, особено за млади луѓе, е најважниот дел од пријавата за вработување, од проста причина што немаат којзнае што да напишат во своето CV -- бидејќи немаат доволно искуство.

Сум се изнагледал лошо преведени писма, обично преземени од првиот или вториот резултат по пребарување на Google. Премногу се општи, полни со празни фрази и не кажуваат ништо за тој што аплицира.
Напротив -- мотивационото писмо мора да биде искрено, да ја одрази вашата желба за работа, да го опише вашиот карактер, вашите идеи и планови. Мора да се наѕира личноста на тој што пишува.
Многу е важно во писмото да се биде конкретен, да се наведе што точно сакаш да работиш. Не е доволно да се каже дека сакаш да бидеш вработен (сите апликанти сакаат, нормално).
Секое работно место има свои конкретни потреби: програмер на одреден програмски јазик (или јазици), систем-администратор, сервисер, мрежен администратор, инсталатер, итн. Во писмото треба да се наведе зошто мислиш дека токму ти одговараш на барањето.

На пример:

[...]
Бидејќи вашата компанија, според она што го видов на сајтот [или: она по што е добро позната -- фали ги малку], изработува апликации со употреба на JavaScript, PHP и MySQL, сметам дека одлично можам да се вклопам во тимот.
Имено, веќе извесно време, самостојно [или ако имаш искуство, уште подобро, наведи] програмирам токму во овие технологии и имам извесно искуство и вештина. [Одлично би било ако имаш некое он-лајн портфолио, нешто што си изработил] Би сакал/а да погледнете пример од мето работење на следниве адреси: ...
Мојата желба е да програмирам, да се здобивам со искуство, да сретнам нови луѓе. Сакам да контактирам со корисници, да дознавам за нивните проблеми и за тоа како да ги решам. Лесно и брзо можам да се прилагодам на тимска работа, и заедно со моите колеги да придонесам за успехот на компанијата.
Работното време не е многу важно, важно е да се заврши зададената задача, квалитетно и во рок. И самиот честопати знам да „заглавам“ до доцна во ноќта решавајќи некаков проблем. Програмите мораат да изгледаат перфектно, да работат без грешки и корисниците да бидат задоволни од нив.
Доколку сметате дека е потребно, подготвен сум и на одреден пробен рок на работење, во кој ќе можам да докажам дека би бил вреден додаток на вашиот тим. Сигурен сум дека за кратко време ќе видите дека не можете да ме одбиете.
[...]

... и така натаму. Пишувајте го писмото како да е единствено и специјално само за местото за кое аплицирате (иако веројатно ќе се пријавувате на повеќе различни огласи). Не заборавајте да ги измените работите кои се специфични за компанијата во која се пријавувате.
Не се пријавувајте на место за кое немате особени вештини или интерес (на пример, за администратор на бази, а немате поим освен неколку sql наредби во бледо сеќавање).
Секако, има огласи кои нудат обука и дообразување за специфични вештини -- тоа подразбира дека не мора да бидете експерт во областа, и тука пријавете се.
Но, ако промашите во основните услови, а некако изблефирате да ве примат, само ќе си го изгубите времето, а и времето на вработувачот. Никој нема да биде задоволен од вашите перформанси -- ни вие самите, и вработувањето ќе заврши несреќно и, можеби најважно, без можност да добиете поволно писмо со препорака за следниот работодавец.

Овие писма со препораки се важни -- ние во индустријата (воглавно) се познаваме меѓусебно и си веруваме. Ако во препораката не ве фалат баш многу -- не сум сигурен дека ќе влезете во потесен избор. Не мора ни да има писмо, често е доволен еден телефонски повик до вашиот претходен директор и да се дознае сѐ за вас.
Кариерата се гради од првиот ден на првото вработување, и сите грешки ќе ве прогонуваат понатаму, можеби во целиот работен век. Бидете умни.

За крај, и ова: многу помага ако апликацијата -- писмото се напишани на убав јазик, без граматички грешки и со добар стил. Ако не сте баш јаки во оваа област, најдете некој пријател кој е повешт и кој ќе ви го редактира пишувањето.
Писменоста е важен дел од секоја личност, и многу зборува за неа. Читате книги, нели? :)

PHP апликациски рамки, за и против

2010-09-07T22:13:00.001+02:00

Кога, пред повеќе години, донесовме одлука сита наши апликации да бидат базирани на web технологија, потрошив скоро два месеци пробувајќи ги тогаш постоечките PHP апликациски рамки.
Ниедна не ме задоволи. Не затоа што -- сами по себе -- беа лошо направени или со малку можности, туку поради две причини:

- Прво и најважно, заклучивме дека иднината не е во PHP како систем за сѐ - front и back-end. Употребата на JavaScript (или DHTML) штотуку „полетуваше“. Ние се фокусиравме на тоа. JS за интерфејсот, а PHP како „тенок“ back-end, само за бизнис логика, базично „подигање“ на апликациите, некои други поситни потреби и -- толку.
Било каков framework само би ни пречел и ограничувал.

- Второ, колку и да е добра, секоја рамка е истовремено и ограничувачка. Кога ќе ја надминете фазата на фасцинација со тро-линиски CRUD „апликации“ кои не можат да послужат за ништо сериозно, сфаќате дека мора да се прилагодите на една шема која потоа ќе ве следи, практично, цел живот.
Менување на рамки за различни апликации, или, не дај боже, субсистеми во една поголема апликација не само што е big no-no, туку и практично неможно.
Исто така, ако сакате да ја проширите програмерската екипа, ретко ќе се случи да најдете некој искусен кој веднаш ќе влета во работите. Добро, тоа ќе се случи и со вашата home-made рамка, но сепак ќе биде полесно, особено ако тој/таа претходно работеле на некоја друга.

„Домашната“ рамка која ја употребуваме е прилично „лабава“, дозволува замена на модули, клучни функции и конфигурации без да правите „5-кратен бајпас на отворено срце“ врз својата апликација.

Но, еден disclaimer за крај: зборувам за (не)употреба на рамки во случаи на поголеми и потешки апликации со повеќе модули, кои постојано се надградуваат и дополнуваат, во тек на повеќе години, и се „чепкаат“ од повеќе програмерски тимови или програмери.
Ако си правите нешто поедноставно, без големи и долгорочни планови, тогаш апликациските рамки само ќе ви помогнат.

Злочин во Преспа

2010-08-28T11:18:00.005+02:00

Појдете во Претор за да видите како на најбезобѕирен начин се уништува екологијата на крајбрежјето на Преспанското езеро!

Пред година дена локалната власт му издаде концесија на извесен „швеѓанец“ (не знам точно дали е нашинец или не) на огромен дел од крајбрежието на езерото, веднаш после завршетокот на плажите во Претор.
Должината на издадениот брег е повеќе стотици метри.

Деновиве целата трска на брегот на езерото безмилосно е исечена. Во неа живееа голем број на птици и други животни кои се дел од богатството на фауната на Преспа. Уживав да појдам таму наутро и оддалеку да ги гледам во нивната природна средина.
Сега сето тоа е уништено, безмилосно и без никаков надзор. Се слуша дека концесионерот наводно ќе донел некакви диви биволи (!) -- нешто што сигурно не припаѓа тука.

Во текот на летово се случуваше уште нешто: механизација на АРМ безмилосно го копаше песокот од крајбрежјето за да пополни една плажа во Претор. Песокот е дел од природната средина на езерото, исто како и трските. Ниедно животно нема да преживее без него.
Не знам кој им го дозволил ова, но и тоа е тешко нарушување на еколошките правила.
Во развиените земји, на пример, не е дозволено ниту лушпа од школка да се земе од брегот, а не вакви катастрофични упади во природата.

Како и да е, биволи има, само што не се во Африка.

Ве молам да го проширите ова за да помогнеме злочинот да престане!

Градоначалник на општина Ресен е Михаил Волканоски.

EDIT: Читајќи по сајтовите од ресенскиот регион, забележав дека тие дури имале и акционен план за „чистење“ на езерото, за што дури набавиле и машина!

Се прашувам, како може уништувањето на природата да биде „чистење“?
За да може некој да се плажира, тие ја косат трската, без притоа да мислат на последиците.

Што правев во осумдесеттите

2010-08-28T08:16:00.004+02:00

Инспириран од еден напис на it.com.mk, решив да направам една мини-ретроспектива на тоа што правевме во 80-тите години од минатиот век (ух, ова звучи многу одамна).
Осумдесеттите беа многу значајни години за живеењеето во поранешната држава, а особено за нас, тогаш младите. Се случуваа многу промени, социјални, општествени и културолошки.
Веќе се наѕираа првите пукнатини во државното уредување, а економијата почна да оди надолу, и тоа со полна брзина. Анте Марковиќ беше десет години далеку во иднината.

Но тоа нас не нѐ интересираше. Тоа беа годините на „Новиот бран“ во музиката, како во Југославија, така и во светот.
Магично време. Еден од најдобрите прикази на начинот на кој се живееше е документарецот „Среќно дете“ на авторот Игор Мирковиќ. Препорачано, особено ако сакате да се потсетите на „добрите стари времиња“.

Се случуваа промени и во информатиката. Првите масовно продавани домашни компјутери имаа огромен успех. Sinclair ZX Spectrum и Commodore 64 станаа секојдневие дури и во нашата земја, и покрај големите брани на увозот кои ги поставуваше тогашната власт.
Не само ние гиковите, туку и пошироката јавност стана свесна за новите можности на малите машини. Почна новата ера.

Јас, свежо вратен од војска, влетав право во средината на сето тоа. Беше брзо, динамично, постојано ново. Еве го мојот кус преглед на тогашното живеење.

Во 80-тите години слушавме радио затоа што имаше што да се слушне (Dire Straits, Azra, Prljavo Kazaliste, EKV, Idoli, The Clash, Men at Work, Cars, Phil Collins ...)

Во 80-тите висевме пред „Југотон“ во ГТЦ за да ги дочекаме новите плочи, кои потоа ги слушавме во друштво, на мојата нова „Тоска 20“. Подобро беше кај другар ми Жиле (сега жител на Канада), кој за Нова година (само не се сеќавам која) доби HSR - рисивер произведен во Ei-Ниш, со огромни звучници и потполно изобличен звук (само што тогаш тоа не нѝ беше важно).

Во 80-тите „искачавме пред Ванила“, одевме во кино „Вардар“, „Култура“ да ги гледаме „Брилијантин“ и „Алиен“, и во „Напредок“ да гледаме „Хопа-цупа у кревету“ :).

Во 80-тите години го основавме „Шеесет-и-тројка“, одевме во „Алпино“, пуштав музика во дворчето на „25 мај“ (она што денес е „Хард-Рок“), а главен фраер беше еден кому вујко му одна Гери, Индијана (САД), му испратил вокмен, па се шеташе наоколу со слушалките на уши и кога треба и кога не треба (среќа, не го прегази некоја кола).

Во 80-тите години, кога ќе слушневме некоја песна, го фаќавме девојчето за рака, тивко, на увце ѝ ја потпевнувавме мелодијата и ... ахем ... водевме љубов. (Денес - осамени висите на Интернет и веднаш дознавате кој е семплинг рејтот и фреквенцијата на енкодингот на песната.)

Во 1980, со другар ми Гого, го залемивме првиот Sinclair ZX80, кој тогаш се продаваше исклучиво во кит. 1KB RAM, Z80 процесор.

Во 1981, го купив ZX81, ама веднаш му долемив 16KB RAM (да се знае која куќа мрсно јаде :) )

Научив асемблер на Z80, го пишував кодот на парче хартија, а потоа директно, во хекс-код, со poke го впишував во меморија.

Во 1982 го купив ZX Spectrum. Во боја! Со касети! Manic Miner, Jet Set Willy! Асемблерот многу ми се подобри. Првата видео игра, во source код, ми беше објавена во „Млад борец“ (фала, Томи Османли).

Во 1983, на „Радио Урнебес“ пуштавме програми и игри за да можат слушателите да ги снимат и да си ги пуштаат на своите компјутери. Љупчо Димитровски, Емин Унѓел, Драган Б. Костиќ, Љупчо Јолевски, лудаците од „Драмски“ ....

Истата година, на факултет научив да програмирам во Burroughs асемблер, работев на Iskra Delta Partner (CPM-80) и ги добив првите поголеми пари за изработен софтвер (middleware за ПТТ), а богами, напишав и програми за неколку докторски дисертации на моите професори (воглавно статистички обработки)

Во 1985, од Словенија го порачав првиот IBM XT, со 640 kb RAM (кои, нели, би требало да му бидат доволни секому). Асемблер, Basic, нешто малку Паскал.

Во 1986 се вработив и добив 5-6 DEC VAX машини „под команда“. До крајот на годината научив асемблер и ... COBOL (што да правам). Оперативниот систем беше дериват на Unix System V.

Во 1987 станав главен систем-администратор на cluster од 18 VAX-ови.

Во 1989 година го основавме „Инфопроект“, со мојот колега Бранко Зафировски. Останатото е историја, како што велат.

Пресметка на цена на изработка на IT проект

2010-06-19T07:45:00.006+02:00

Како да се пресмета колку чини изработката на проект за имплементација на ERP софтвер?
Варијабли и фактори кои влијаат на пресметката има многу, од директни трошоци, преку трошоци за работната сила, и на крај, она најтешкото -- колку чини вложениот интелектуален труд? И тоа, не само во проектот, туку како да се пресмета вистинската вредност на целото 25-годишно искуство, квалитетот, сеопфатноста и длабочината на сѐ она што се вградува во апликацијата?
Модерно едуцираните MBA стручњаци ќе ви опишат, дијаграмираат и образложат сто разни техники за пресметка, а јас велам само едно: „зависи“.

Зависи од тоа дали се работи за локално опфаќање на (на пример) „обична“ трговска фирма, или некоја посериозна апликација. Колку сериозна? За колкава фирма? Што сѐ опфаќа? Колку корисници ќе ја употребуваат? Како стои купувачот со пари (колку реално сака да плати)? Како стојат работите кај нас, во Македонија?

Методологија
Многу важно е дали нешто прв пат развиваш, доработуваш или „штанцаш“.
Во развојот се вложува, па оди со пониска цена, за полесно да најдеш купувач кој практично ќе ти го финансира развојот.
Доработката е најскапа, им даваш производ кој е веќе тестиран (нема многу багови, се надеваш), што значи дека побрзо и полесно ќе биде имплементиран.
„Штанцањето“, барем во мојата компанија, ретко се случува, затоа што работиме за поголеми клиенти и enterprise-level апликации. Но, по цена би требало да биде нешто пониско од доработката.

Како се калкулира? Вообичаена „тарифа“ е 80 - 100 евра на ден по (просечен) програмер. Тука не се само платите, туку и целиот трошок на компанијата, давачки, даноци, кока-коли, одсуства, годишни одмори, и -- особено важно -- вкалкулиран гарантен рок (од 6 - 9 месеци, за кое време не заработуваш, а „трошиш“ програмери). На ова треба да се додаде и 20-30% за непредвидени трошоци, погрешна пресметка, подолг рок на изведба, и слично.
Потоа, треба да се пресмета и трошокот за проектот и останатите пред-изведувачки активности. Просечен проект е околу 3000 евра, плус уште 2-3000 евра за проектни задачи, листи, договори и преговори.

Остана да се вкалкулира и обуката и пробната работа. Тоа бара ангажман „на терен“, но обично не трошиш добри програмери на ова. Но, од друга страна, има трошоци за пат, евентуално и престој (ако е во друг град). Како и да е, додади околу 70 евра/ден по обучувач/надгледувач.

Совет: Користете слободен софтвер кога можете, така делот од „заштедата“ во лиценци можете да си ја земете за себе, а купувачот повторно да помине поевтино. Ова е и добар selling point -- ќе му пресметате колку поевтино ќе помине со вас, одошто кај конкуренцијата да мора да ги купува сите Microsoft/Oracle/Што-знам-кои лиценци.
Задолжителна е и web-платформа, така уште повеќе се намалува трошокот за купувачот (за нови работни станици, нпр.), па можете и од таму да земете делче за себе.

Пробна пресметка

Хипотетичен купувач: средно-голема фирма, 150 вработени, 40-50 работни места, со производна хала, набавка, продажба, извоз, плата, сметководство, reporting ...
Просечен enterprise проект трае 6-7 месеци: 1 месец подготовка, 4 месеци програмирање, 1-2 месеци обука и пробна работа (дебагирање). Ова важи ако почнувате од некаква полу-готова платформа.
За проектот и програмските задачи: 5000 евра.
Програмирање (4 програмери, 4 месеци, 80/90 евра дневно по програмер, 30% overhead): cca. 50.000 евра.
Пробна работа/обука/подготовка (3 вработени, 1.5 месеци, 70 евра/ден): cca. 9000 евра
Да не заборавиме, систем-инжинерски трошоци, cca. 2000 евра

Од ова излегува дека трошоците за посериозен проект се околу 66.000 евра.
Додадете на ова профит (барем 10%, инаку е подобро парите да ги чувате во банка), доаѓаме до заокружена цифра од 75.000 евра за ERP проект за фирма од средна големина.
Плаќањето е обично на следниов начин: аванс 20%, останатото на 12 рати, без камата. Така полесно се убедува клиентот да ја направи инвестицијата, а реално, може да се извлече и повисока цена.

Коментар: зошто го избегнувам ASP.NET

2010-06-04T14:17:00.003+02:00

Веднаш да кажам зошто, а потоа ќе елаборирам:

Во ASP.NET околината, програмерот нема потполна контрола над кодот, ниту знае во целост што се случува со неговата апликација. Практично, ASP.NET е константно во „маскирен“ мод. Од програмерот ги крие фундаменталните аспекти на вебот.

Всушност, се работи за добро (одлично) направен генератор на код. Било кој генератор, по дефиниција, не е оптимизиран. Значи, ASP.NET кодот е лошо оптимизиран и создава непотребно оптоварување на целиот процес. Знам, згодно е да си кликаш со маус и да шлапаш контроли на некаков „web form“, без да му се секираш многу-многу околу стандарди, оптимизација, или каков код всушност е генериран. Овој начин на работење е особено привлечен за помладите и понеискусни програмери, чии апликации изгледаат попрофесионално одошто навистина се. Ваквото happy-go-lucky „програмирање“ подоцна создава многу проблеми, како при модификации, така и при дебагирање или оптимизација.

Ме фаќа нервоза ако точно не знам како изгледа мојот код. Којзнае која генерирана линија ми создава проблем во мојот рачно напишан код?

Втората, особено важна причина зошто не сакам ASP.NET е затоа што нејзината експлоатација става непотребни финансиски и технички оптоварувања на клиентот-корисникот. Потребен е „специјален третман“ на хостот, со лиценци кои честопати чинат повеќе од парите кои ги земал програмерот, а за „претплатите“ - специјалитетот на Мајкрософт, да не почнувам. Слични финансиски оптоварувања се поставуваат и пред компанијата која го прави развојот. Настрана бесплатните студентски верзии, ИТ компаниите треба да се испружат за сериозен кеш ако сакаат Мајкрософт развојна околина.

И не ми го споменувајте Моно. Освен што ги намалува трошоците, не одзема ништо од комплексноста и маскирањето, а вообичаено е генерација-две во заостанување.

На крај, она што многу пати сум го кажал: Во модерните веб-апликации (не велам веб-сајтови, за кои е гревота да се зезаш со ASP.NET), ионака клучна улога има JavaScript. Апликацијата мора да биде респонзивна, без непотребни рефреши и да има контрола врз корисничкиот инпут. Тоа е front-end-от -- JavaScript. А за back-end, за да се направи бизнис-логиката, доволен е и PHP.

Плата на програмери во Македонија

2010-05-11T18:48:00.004+02:00

Како продолжение на мојот претходен пост, а и големото интересирање за темава на форумите на it.com.mk, еве еден преглед на платите на програмери кои денес се постигнуваат во Македонија.
Ве молам да имате предвид дека ова во никој случај не е правило, туку повеќе пресек на она што постои. Значи, платите можат да варираат и нагоре и надолу, зависно од компанијата, нејзината успешност, но и стопанските фактори (криза/подем/стагнација).

Ниво 1 - Програмер - јуниор
Потребни вештини:

Знае да одговори на телефон и да го каже тоа што треба („Го добивте Инфопроект, зборувате со Јован Јовановски, како можам да ви помогнам?“) (сериозен сум).
Знае да одговори на телефон кога ќе се јави корисник и да запише што сакал корисникот, но на начин да звучи кохерентно и разбирливо (кој, од која фирма, што му требало, ако има грешка: која програма/модул, кои услови, дали грешката се повторува, колку е грешката критична за корисникот).
Се труди (со запишување и прашување) да го разбере фрејмворкот на кој работиме.
Постојано му е отворена страницата со документација за Mootools (основната JS библиотека која ја употребуваме во front-end-от).
Ја анализира централната база од клучната апликација и се труди да ги разбере врските (околу 190 - 200 табели, просечно).
Покажува иницијатива - идеално, бара да му отвориме тест-апликација на серверот за да може да вежба.
После извесно време, способен е -- со релативно малку прашување -- да напише базичен CRUD програм за работа со некоја едноставна табела, да го вклучи во фрејмворкот (да се појави во менијата) и да не заборави да стави во meta дека енкодингот е utf-8.

Плата: на ваквите, 200 евра им е доволно, и тоа ако покажуваат иницијатива, а инаку им се заблагодаруваме на соработката (don't call us, we'll call you).

Ниво 2 - Програмер - аналитичар
Потребни вештини:

Кога ќе се јави корисник со проблем, воглавно може да разбере за што се работи, ако треба, да го потпраша за објаснување и да пренесе што се случило, а ако е напреден и грешката е помала, дури и да преземе нешто (со претходно одобрување).
Знае доволно за клучната апликација за да изработи преглед со *зададена* програмска спецификација (кои се влезни параметри, кои се колони, групирање/подсуми/суми/салда) (обрнете внимание на „зададена спецификација“).
Прави помали интервенции во базата (update, види дали се впишува ...), може да ги синхронизира базите (развојна/тест/продукциска).
Може да направи „странични“ модули од типот: пријава на комитенти со сите додатни табели (но со зададени изгледи на форми), прекнижување на податоци, конфигурација на тип на документ, одржување на изборниците (менијата), итн.
Може да предложи поситни подобрувања, оптимизации, да забележи недостатоци па дури и да ги отстрани.
Оди на терен кај корисници и прави обука за користење на апликациите, запишува feedback, можеби и дискутира со корисникот за одредени прашања

Плата: 350 евра, тука некаде

Ниво 3 - Програмер - сениор
Потребни вештини:

Изработува сериозни модули (нпр. внос на документ, врзување на ставки, внос на налог ...), со многу малку консултации. Програмската спецификација си ја изработува самиот.
Со корисниците самостојно договара и изработува прегледи, ги рафинира и ги инсталира.
Може рамноправно да разговара со, што знам -- шефот на сметководство кај корисникот, и потоа да ги имплементира измените кои тој ги побарал.
Полноправно учествува во дизајнот и развојот на секоја нова и стара апликација.
Можеш да ѝ кажеш: „Светле, оди те молам кај тој-и-тој корисник и види што треба да се направи“, без да се грижиш.

Плата: 500 евра, по заслуга и повеќе (бонус, награда, итн.)

Ниво 4 - Rock star
Потребни вештини:

„Горан, склучив зделка со компанијата XYZ за опфат на нивното целокупно работење. Договорив 80.000 евра за 12 месеци. 10.000 се за тебе. Ај, те молам, направи што треба.“ (Јасно? Имав еден Горан кај мене своевремено. Вистински rock-star! Сега е битен на битно место.)

Плата: над 1000 евра плус процент/износ од зделките.

Кои се факторите кои влијаат на височината на платата на програмерите во Македонија

2010-05-08T23:48:00.005+02:00

Да се подигнеме 50 метри над дискусиите дека платите се ниски и -- од птичја перспектива -- да се обидеме да разбереме зошто се платите на програмерите во Македонија мали, споредено со оние во, на пример, Западна Европа.

Значи, кои се факторите кои влијаат на височината на платата на програмерите?
1. Трудот е стока, подложна на законите на понуда и побарувачка -- колку поголема понуда на програмери, толку пониска цена на нивниот труд.
Ако почнеме со аксиомата: подобар квалитет == поголема плата, и тврдењето дека платите се ниски, тогаш произлегува дека најголема понуда на програмерскиот пазар на труд во Македонија има во ниско-квалитетниот сегмент, т.е. помалку искусни или недоволно способни програмери.

2. Натаму, фактор е и големината на македонскиот пазар и можноста за извоз на софтвер или труд (значи, не гастарбајтерисување, туку работа од Македонија).
Зошто? Од истата пазарна логика како погоре, произлегува дека на нашиот пазар има поголема понуда на софтвер одошто е побарувачката, што предизвикува ниски цени.
Значи, ако софтверот се продава евтино, работодавецот може да дава плати кои се во сооднос со постигнатата цена - а таа е ниска.

3. Зошто е софтверот евтин?
Прво, заради неквалитет. Често се случува тој да се „продава“ преку непазарни методи, сива економија, корумпиран процес на понуда/продажба, „ова е наше дете“, итн.
Честопати го изработуваат непрофесионалци, на кои тоа им е повеќе хоби и дополнување на некоја друга дејност, кои не вложуваат во контрола на квалитетот, развој и употреба на нови технологии (Clipper, anyone?), а најмалку во поддршка на корисниците. На овие, тоа ја прави „производната цена“ ниска и конкурентна (иако нелојално), споредено со компаниите кои работат професионално и одговорно -- што им ја поткренува цената на чинење. Поткрената цена на чинење == помал фонд за плати.

Овој софтвер, со релативно низок квалитет, тешко и се извезува/продава на странските пазари, каде што би имал поголема шанса за повисока цена, но таму има голема конкуренција и понуда на квалитетни апликации, со кои не може да се натпреварува.
Внимание, зборувам за неквалитетен софтвер, бидејќи, фала богу, кај нас има и компании кои успешно работат со странски клиенти по „западни“ цени. (shameless plug: и мојата компанија со години наназад извезува софтвер).

Уште еден фактор е перцепцијата на тоа колку треба да чини една професионална апликација, особено кај менаџерите на компаниите-корисници. Ако 20 години наназад, а сеуште е така, бесплатно (но илегално) можете да набавите било каков лиценциран софтвер (нпр. Windows и разни други апликации), јавноста нема чувство дека во домашно произведениот софтвер се вложени голем труд, време и пари.
Самите сме си виновни за ова -- мислам на нас, IT професионалците -- кои со години си ја сечеме гранката на која седиме со инсталирање на „пиратски“ верзии на лиценциран софтвер.

4. Општата состојба на стопанството во Македонија.
Просечната нето плата во нашата држава е нешто малку над 20.000 денари. Објективно, тоа е малку, но исто така е одраз на општото „здравје“ на стопанството, кое е болно, пред умирачка. Високи камати, лихварски банкарски систем, недостаток на капитал, ниска продуктивност, огромна администрација, корупција на која можат да ни позавидат и Грците ...
Не може да се очекува дека една, релативно мала, стопанска гранка каква што е производството на апликативен софтвер ќе може да отскокне којзнае колку, особено ако се земат предвид претходно изложените фактори.

Ова е само мал пресек од факторите, немам ниту време, ниту намера, да правам „докторска дисертација“ од ова, но се надевам дека барем загребав по површината на состојбите.

Јас можам да заклучам дека не се секогаш виновни „газдите“, т.е. работодавците за ниското ниво на платите на програмерите. Работата е многу покомплексна одошто изгледа на прв поглед.

Катастрофата со здравствената картичка

2010-04-28T22:17:00.003+02:00

Со својот „маќејски“ однос (во недостаток на подобар збор) кон сопствените граѓани и домашните ИТ компании, оваа влада направи уште еден престап со изборот на компанијата која ќе го изведува системот за „здравствената електронска картичка“ (можеби овој израз не е баш точен, но мислам дека знаете на што мислам).

Избрана е некаква хрватска фирма која наводно ќе го изведе проектот. Македонските компании, со самите услови на тендерот, однапред беа исклучени. Ај, да речеме дека до тука и можам да разберам - имале хрвативе искуство (иако не знаеме колкаво, ама белким провериле овие нашиве). За тоа подоцна.

Но, најголемиот престап е во тоа што за додатни 3-4 милиони евра хрватската фирма треба да ги испорача и *клиентските апликации* - оние кои ќе ги користат здравствените организации и сите други кои ќе бидат поврзани на централниот систем.
Ова има неколку **огромни** неоправдани дупки, како што ќе ви објасни секој аналитичар на податоци и познавач на enterprise начинот на работење во информатиката (во кои скромно се вбројувам).

Како што знаеме, логично е да се подели работата на back-end и клиент (или front-end). Тоа е и направено, но протоколот за размена на податоци останува proprietary, т.е. го знае само хрватскиот изведувач. Со ова се исклучени надворешни добавувачи на клиентски софтвер. Што сме добиле?
* Прво, зависиме од странска компанија и од нејзиниот протокол за комуникации.
* Второ, нема конкурентност за подобрување на квалитетот на клиентските апликации.
* Трето (поврзано со претходното), со овој потег директно се „закопуваат“ најмалку пет-шест домашни компании кои вложувале години труд и знаење во развој на клиентски апликации.
* Четврто, нема шанса никој на светов да ме убеди дека приказната со инсталација, одржување и обука за клиентските апликации ќе заврши добро. Хрватите се во Хрватска, ние сме овде, 700 километри од нив. И сега, кога на дежурната медицинска сестра од трета смена во Свирипичино ќе ѝ се заглави апликацијата и ќе нема кому да се јави за да ѝ помогне, па пациентот ќе мора да плати од џеб.
Бајката дека ќе отвореле овде претставништво за локален help-desk, знаеме како ќе заврши: тоа ќе биде revolving-door фирма без вистинска експертиза, во која ќе се преметнуваат програмерчиња во нивната потрага по 50 евра поголема плата, а за неколку години, кога хрватите ќе ги потрошат добиените милиони на нови Поршеа, едноставно ќе ја затворат. И ние (мислам цела држава) ќе останеме насукани.
Не ме терајте да ви набројам неколку примери на вакви случувања кај нас (на пример, во банкарската бранша).
* Петто, one-time стратегијата за купување на апликација, без план за оддржливост и создавање на локално обезбеден развоен план, е еднакво на краткорочност и импотентност на проектот. Министерството за здравство *мора* да создаде сопствен тим и стратегија за одржување и развој на заднинската апликација во следниве 20 години.

Ова не е сѐ, но барем ја загребав површината на ова следно фијаско во информатизацијата на македонската држава. Какви грци! Доволни сме си самите на себе.

Модерен информативен систем - ERP

2010-03-28T15:24:00.005+02:00

Малку историја

1985.
Јас, млад систем-администратор, работев во компјутерскиот центар на една голема трговска фирма. Големи шкафови полни со чувствителна опрема, климатизер од 18 KW (за опремата, не за нас), терминали со зелени букви, змиско гнездо од кабли и огромни линиски принтери ...
Вработените местото го нарекуваа „Епицентар“ (од кратенката ЕПЦ -- Електронски Пресметковен Центар).
И вистина беше епицентар. Тука се чуваа сите податоци, се вршеа обработки, се печатеа прегледи. Ние бевме чувари и одржувачи, посветени во тајните на податоците и познавачи на ритуалите и индијанските танци за да ги извлечеме потребните информации ...
2010.
Мобилниот телефон во мојот џеб има трипати поголема процесорска сила од комплетниот некогашен моќен „Епицентар“.
Податоците се насекаде, можат да бидат достапени од било кое место, со помош на десетици различни уреди.
Се` е во „облакот“, се` е драстично променето.
Драстични промени бараат драстично нови начини за чување и обработка на податоците. И уште подрастично различен софтвер за нивно извлекување, прикажување и анализирање.

Малку теорија

Не го прескокнувајте ова! Има само три пасуси!

ERP (Enterprise Resource Planning) претставува интегриран, компјутерски-базиран систем кој се користи за управување со внатрешните и надворешните ресурси на една компанија, вклучувајќи ги (но не и ограничувајќи се) на материјалите, опремата, финансиските и човечките ресурси. ERP системите ги консолидираат сите бизнис операции во униформна и сеопфатна системска околина.

Тоа е софтверска архитектура чија цел е да го насочува текот на информациите помеѓу сите бизнис функции во границите на организацијата и да управува со конекциите со надворешните интересенти и побарувачи. Може да се изгради на централизирана или дистрибуирана хардверска и податочна инфраструктура.
Притоа, „границите“ не треба да се разберат како една локација, улична адреса, туку - напротив - како неограничен број на „места на случување“, без оглед дали се работи за генератори на информации, консументи на информации, или обете.
[Кликнете на „Читај повеќе“...]

Размената на информациите мора да биде „безшавна“ -- без видливи прекини и застои. Се` мора да функционира во една голема структура, без оглед на физичките локации, но - сепак - на безбеден и сигурен начин. Мрежите на поединечните локации се нарекуваат „интранет“. Мрежата на мулти-локациски корпоративни информативни извори ја нарекуваме „екстранет“.

Предуслови

Сосема е погрешно мислењето дека ERP технологијата е магичен куршум, кој со еден потег ќе ги реши сите проблеми во организацијата.
Подготовките и исполнување на потребните предуслови се можеби и поважниот дел во целата операција.

Прво: Бидете решителни.

Воведувањето на ERP е напорен процес. Може да трае и подолго време, вооружете се со трпение.
Некои од работите во вашата организација ќе мораат да бидат „скршени“ пред повторно да бидат изградени за да се соодветни и за да се вклопат. Кршењето предизвикува нервоза.
Ќе наидувате на отпор кај вработените. Не кај сите, но сигурно кај оние на кои ќе им се расипе „мирниот сон“ и кои ќе дознаат дека, конечно, менаџментот ќе има детален и постојан увид во нивното работење. Малите шефчиња ќе се бунат затоа што дел од ингеренциите ќе им ги преземе системот.
Понекој, можеби, ќе биде прогласен за вишок (гумените печати ќе излезат од мода) и ќе треба да биде отпуштен или - во најмала рака - преместен на друго работно место.
Ќе слушате разни „советодавачи“, со искрени или лоши намери. Не потпаѓајте лесно под туѓо влијание, само затоа што знае повеќе од вас за тоа како да го подеси алармот на мобилниот телефон.

Второ: Ќе трае подолго и ќе чини повеќе.

Нешто што сите го знаат, но се плашат да го кажат: Најверојатно е дека целиот проект ќе трае подолго од предвиденото и ќе чини повеќе од побараното.
Правите големо „пореметување“ на бизнисот и влегувате во територии кои се можеби непознати или непредвидливи.
За исполнување на некои од чекорите ќе треба повеќе време. Побарувањето за технологија ќе се зголеми.
Помирете се со ова.

Трето: Дознајте што сакате. Направете проект.

Многу од менаџерите чувствуваат дека се потполно компетентни и знаат за се` што се случува во нивната организација.
Погрешно.
Изнајмете тим на консултанти кои ќе направат детален, студен и инквизициски безмилосен увид во функционирањето на вашата организација, и ќе ви кажат каде имате проблеми. Еднаш кога ќе ги дознаете проблемите, ќе знаете дека сакате да ги решите.
Проектот мора да ги идентификува сите текови на информации и документи во компанијата. Сите чекори во изведувањето на одредена операција, мала или голема, треба да бидат опишани, да се видат недостатоците во сегашната обработка, како и што треба да се направи за да се надмине таквата ситуација.
Ваквите проекти не се прават преку ноќ. Испланирајте доволно време за да се направи теренски увид, па потоа два или три драфтови пред конечниот текст.
За средни организации ова трае околу два месеци, а за поголемите, особено ако има повеќе локации, може да трае и подолго.
Се работи за исклучително важен чекор, па затоа немојте да штедите на квалитетот на консултантите. Видете ги нивните референци, дали претходно се занимавале со организација слична на вашата.

Четврто: Формирајте тим за имплементација.

Едно е сигурно - вие, како топ-менаџер, нема да имате време да се занимавате со секој детал од проектот. Потребни се состаноци, расчистувања, објаснувања (и расправања), контроли.
Назначете менаџер на проектот. Ова ќе ви се исплати десетоструко. Тоа може да биде некој од вашата компанија (но со доволно висока позиција за да не биде игнориран од раководителите и менаџерите), или да изнајмите некој од страна.
Задачата на менаџерот на проектот е да ги координира двете страни: вашата компанија и изведувачот. Ќе доаѓа до недоразбирања, ќе треба да се договараат, ќе треба да се контролираат...
Освен менаџер, потребно е да се има и тим кој ќе донесува одлуки, ќе дава зелено светло за одредени насоки и ќе забранува други. Воведувањето на ERP честопати ќе значи и усвојување на нови правци и начини на работење. Некој треба тоа да го разгледа, да го усогласи и да го овласти изведувачот да го спроведе.
Тимот треба да се состои од претставници на клучните функционални целини опфатени со имплементацијата - луѓе кои ќе знаат каков импакт ќе имаат одлуките кои се прават.

Опционално: Стандардизирајте го начинот на работење.

Ако не сте го направиле тоа досега - еве еден добар совет: воведете ISO стандард во својата компанија.
Ова е голем залак и во одредени случаи можеби е подобро да се „голтне“ после воведувањето на ERP системот, затоа што многу од процедурите ќе бидат дефинирани и утврдени тековите на информациите. Најдобро е да се консултирате со тимот кој го прави проектот за воведување и самиот изведувач.
Освен очигледните придобивки во работењето, воведениот стандард ќе зборува позитивно за вашата компанија и пред вашите купувачи - тоа значи дека се трудите да имате контрола над процесите, а со тоа и над квалитетот на работењето и услугата кон клиентите.

10 прашања кои треба да ги поставите на добавувачот на вашиот ERP софтвер

Ако се изведе како што треба, ERP технологијата ги овозмозможува информациите кои се потребни за да се добие чувство на контрола и увид во работењето на бизнисот во сите поединечни точки. Ако се изведе лошо, оваа ERP визија станува ноќна мора на прекини во работењето, преголеми трошоци, лоши текови на информации, нервозни вработени и незадоволни муштерии.
Повеќе клучни параметри на ERP софтверот често се запоставени во текот на неговата евалуација. Овде наведуваме десет многу важни карактеристики на технолошката платформа на ERP -- муниција во вид на прашања до вашиот ИТ тим.

1. Дали употребената технологија е базирана на интернет?

Интернет технологијата е револуционерен начин на поврзување на различни компјутерски системи на различни локации, но така што тие можат да комуницираат меѓу себе.
Исто така, оваа технологија нуди и единствен начин на приказ на податоците. Тоа е она што секојдневно го гледате во вашиот интернет прелистувач (Firefox, Google Chrome или некој друг).

Зошто е ова битно?

Прво, затоа што ќе ви овозможи да се поврзете со системот од било каде на планетава без употреба на специјални врски. Специјално значи скапо.
Второ, и поврзувањето на заднинските сервери од различните локации на вашата организација е едноставно, со локални ресурси (нпр. локални интернет провајдери) и - е евтино.
Трето, освен интернет прелистувачот (browser-от) не ви треба никаков друг софтвер на вашиот компјутер. Било каква друга опција значи компликација. Инсталирање на клиентски софтвер (т.н. fat clients) на корисничките компјутери значи ноќна мора во одржувањето, добивањето на нови верзии, и ...
Бидејќи интернет прелистувачи постојат за сите оперативни системи и различни видови на уреди (десктоп, лаптоп, netbook, PDA, мобилни телефони), станувате независен од тоа дали имате Windows, Apple или Linux на својот (клиентски) компјутер. Тоа значи помали трошоци за инсталирање и одржување.

2. Кој е лиценцниот модел?

Мора да дознаете како е лиценциран софтверот кој ќе ви биде испорачан.

Дали се работи за заедничка цена за една или сите локации? Ако е за една, колку чини секоја наредна?
Дали се наплаќа по корисничко работно место? Колку чини?
Дали се наплаќа максимално дозволен број на корисници?
Дали има „скриени трошоци“ во вид на лиценци за трети компании?

Ова е особено важно ако не се користи open source софтвер. На пример, можеби ќе договорите бесплатно додавање на нови корисници во системот. Но, ако - на пример - имате Microsoft или Oracle база на податоци, скриениот трошок се нарекува CAL -Client access license. Значи, испорачателот не ви наплаќа за нов корисник, но ви наплаќаат Microsoft, Oracle, IBM и другите.

Понатаму, ако системот зависи од оперативниот систем на клиентските компјутери, тогаш - ако, на пример, се употребува Windows - ќе треба да ја вкалкулирате и неговата цена за секое работно место.
Постои решение за скриените трошоци - инсистирајте на open source софтвер: Linux, BSD, MySQL, PostgreSQL -- сите тие даваат бесплатни лиценци.

3. Колку е флексибилен софтверот?

Дали лесно се додаваат функционалности?

На пример, воведувате нов вид на продукт или услуга, која бара додатен круг на документи и информации. Дали ова можете да го изведете сами, дали ќе треба да доплатите и колкав е рокот за додавање?

Дали корисниците можат самостојно да прават прегледи?

Корисниците мора да имаат начин да создаваат сопствени прегледи. Има повеќе опции како ова се изведува -- со креатори на прегледи, со т.н. „бизнис интелегентни“ упити во базата, итн. Разработете ги овие можности и дознајте повеќе за нив.

Дали системот е мулти-лингвален?

Дури и да сте во една држава, на некој корисник повеќе му одговара еден јазик, а некому друг.
А што станува со купувачите? Дали и ним можете да им давате документи на нивниот јазик?

Во кои облици можат да се добијат податоците?

Денес постојат стандардизирани „контејнери“ на податоци. На пример, некој преглед ќе сакате да го погледнете во Excel, или на некој клиент ќе треба да му испратите PDF. Што станува со можноста понудата, фактурата, картичката или известувањето да го испратите до купувачот директно во email порака?

4. Дали софтверот ќе ги покрие сите аспекти од проектот?

Направивте проект, нели?
Дали во зделката - софтверот кој ќе биде испорачан - се покриени сите аспекти, или ќе треба да докупувате „модули“ или „опции“ за некои од нив?
Направете точна спецификација на тоа што ќе добиете.

5. Дали софтверот ќе биде „скроен по мерка“?

Некои произведувачи на софтвер, за да ги намалат трошоците за развој, нудат готови решенија, т.н. shrink-wrap продукти. Тоа можеби е добро ако вашиот бизнис е „ванила“ трговска компанија или „гранапче“.
За се` друго, инсистирајте на кроење по мерка. Верувајте, ништо не стои така добро како костум шиен по мерка.
Ова особено, особено, особено, важи за странски добавувачи на софтвер. Сме се изнаслушале хорор-приказни за несоодветноста со домашните законски регулативи, со востановените начини на работење, со способноста домашната работна сила лесно и брзо да биде обучена, и, конечно, со желбата и можноста на странскиот добавувач да ви направи нешто „по мерка“.

6. Дали системот има контролни точки?

Контролните точки се во две нивоа: кориснички и системски.
Корисничките контролни точки значат можност менаџерите да имаат увид во текот на секоја преземена операција и движење на документи. Практично, менаџерите мораат да имаат увид во тоа дали порачката од купувачот XYZ е процесирана, дали е спакувана стоката, дали е испорачана, дали купувачот платил, дали се жалел ... сето тоа се контролни точки.
Системските контролни точки значат бележење (логирање) на сите акции на секој корисник, на секој достап до системот, локација, време, извршена операција, најави на системот (успешни, неуспешни), време на извршување на одредена операција, измена на информации (бришење, поправка, што конкретно е избришано, додадено, поправено), итн. Не знаете кога ќе ви затреба, а кога треба - многу треба. Можеби ќе поправате несреќно избришана информација, можеби некој сака да ви „пробие“ во системот, можеби незадоволен вработен намерно направил штета ...

7. Дали постои развиен систем на авторизација на корисниците?

Секој корисник мора да има точно дефиниран обем на работа и операции кои му се дозволени.
Гумените печати се излезени од мода. Модерните документи се потпишуваат со електронски потписи кои системот ги чува заедно со времето (до секунда) и местото од кое се потпишани.
Некои корисници смеат, а некои не смеат да гледаат одредени информации. На пример, магационерот не смее да ги знае цените (не му требаат), а само одредени вработени смеат да ги менуваат.
Кој смее што да изработи, да менува, да гледа, да брише - тоа се важни прашања кои треба да бидат дефинирани, а потоа системот автоматски да ги применува.

8. Дали е системот лесно скалабилен?

Отварате ново претставништво, во нов град или нова земја. Што сега? Дали системот ќе може лесно да ги интегрира новите локации?
Или, работата ви расне, бизнисот оди добро, ви треба зголемување на капацитетот. Колку безболно се додаваат нови технички ресурси? Како скалира системот?

9. Кои начини на поддршка на корисниците ги нуди добавувачот?

Генерално, постојат два вида на поддршка: на лице место (on site) и од оддалечена локација (off-site).
Првото може да биде многу поскапо од второто. Благодарејќи на модерната технологија, можеби поддршката на лице место нема да ви треба во голем обем, па ќе ја плаќате само кога мора. Сето останато може да се реши со добар on-line систем за помош, лесен начин за барање на интервенции и пријавување на грешки, лесен начин за комуникација (email, VOIP, телефон), достап до клиентските компјутери од далечна локација (desktop-sharing), итн.
Квалитетен добавувач мора да ги има сите овие на располагање и да ги понуди како опции.

10. Дали добавувачот нуди гаранција и пост-гарантно одржување?

Гаранција на софтверско решение е нешто што мнгоу тешко може да се дефинира. Имено, недостатоци во софтверот (багови) може да останат недетектирани и после подолго време од испораката. Сведоци сме дека, на пример, во Windows XP, и десетина години после неговото издавање се појавуваат грешки.
Природата на комплексниот софтвер е таква - најверојатно има грешки кои се појавуваат многу ретко, еднаш во илјада или милион случаи.
Нормално, не може да се бара „доживотна гаранција“, барем не под економски исплатливи услови.
Затоа, мора да се дефинира некаква основна функционалност која мора да биде задоволена, стандарден „круг“ кој софтверот мора да го извршува без грешки и според спецификациите. По задоволување на ваквите критериуми, се дефинира гарантен рок во кој се доработува или исправа нешто што било пропуштено. Овој рок обично е помеѓу 6 и 9 месеци, но сето тоа зависи од комплексноста на проектот.
Но, што потоа? Добавувачот мора да ви понуди и пост-гарантно одржување, како и опција за додатен развој на одредени аспекти и модули на софтверот.
Пост-гарантното одржување се плаќа посебно (се разбира, и додатниот развој). Вообичаено е да се понуди некаков паушален месечен износ кој ќе ги покрие сите нормални потреби за интервенции и помош. Ако се работи за повеќе локации, најверојатно посебно ќе бидат засметувани евентуалните патни трошоци.
Доколку изберете on-site поддршка, одржувањето ќе ве чини значително повеќе.
Ќе ви биде понудена и поддршка по повик (per incident), но ова најчесто е прескапо.
Ако имате сериозен систем и сериозен бизнис, не останувајте без пост-гарантно паушално одржување, тоа е нашиот совет.

Завршна забелешка: разликата помеѓу можното и реално можното

Ќе го завршиме овој прирачник со предупредување. Се` може да се направи, ако имате доволно време, пари и вложите доволно труд. Сведоци за ова се пирамидите во Гиза, тунелот под Ламанш и Аполо програмата која испрати луѓе на месечината.

Да се одреди дали нешто е технички можно не е исто со тоа да се биде уверен дека некоја бизнис цел може да се оствари со употреба на специфични технологии, во разумен рок и со прифатлива цена на чинење. Важно е да се запомни дека постои огромна разлика помеѓу можното и реално можното - т.е. она што може да се испорача.
Можете во „фиќо“ да ставите мотор со 12 цилиндри и да се тркате со него, но зошто би го правеле тоа, кога можете да почнете со автомобил кој веќе има моќен мотор, па да продолжите од таму?
Оваа аналогија сосема одговара на ERP решенијата. Избирајте мудро, избирајте внимателно. Евтиното не е секогаш оптимално, како што не е ни најскапото.

FAQ: Зошто се датумиве во блогов на Исландски?

2010-01-01T00:01:00.001+01:00

Update: Сега е се на Македонски. На мое големо изненадување, го снема она гадното FYROM од листата на јазици.

Иако Google направил навистина добра работа со платформата на Blogspot, сепак има еден недостаток.
Имено, никаде не можам да го изберам македонскиот јазик како јазик кој се употребува на блогот. Има еден сличен, ама името му е згрешено: Macedonia (FYROM).
Бидејќи знам како ми се нарекува мајчиниот јазик, ова не е тоа. Им пишав да го поправат. Ова што го имаат се однесува на некој друг, не на нас, Македонците.
Со други зборови: мамето мамино на Грчиштата!

Корисна алатка за цртање на скици на екрани

2009-06-07T21:50:00.005+02:00

Оваа алатка, Balsamiq Mockups, ја препорачаа во последниот (интернет) број на Linux Magazine, па решив да ја пробам. Служи за цртање на скици (прототипи) на екрани за внос, наместо да чкрткаме по whiteboard или хартија. Во споменатиот Linux Magazine ја нарекуваат „Pencil and Paper 2.0“. Лесно се учи и употребува (погледнете го видеото на сајтот). При инсталацијата на самата програма, се инсталира и Adobe Air. Но, баш поради тоа, работи на сите (битни) оперативни системи: Linux, OSX, Windows ...
Еве и една слика на еден екран за внос на комитент, извезена во png формат (ова е вградена опција). Ја направив за 10-тина минути (не ги исцртав баш сите полиња, но ионака служи само како потсетник). Сликата овде е во намалена резолуција, инаку застанува на А4 формат.
Сите цртежи можат да се снимат и да се отвораат подоцна, а - како што споменав - можен е и извоз во png формат. Вградени се многу widgets за поуспешно прикажување на саканиот екран, а овозможен е и full-screen приказ ако треба цртежите да ги прикажете на клиент или на колегите. За скицата да биде пореална, можат да се внесат и сопствени податоци во лабелита, полињата, па дури и листите и гридовите, како што направив јас.
Мислам дека може да биде корисна. Алатката не е многу скапа, 79$.

Медиумски воини

2009-02-08T21:10:00.007+01:00

„Писма од читатели во кои се величи работата на Владата и се плука по опозицијата во последно време масовно стигнуваат на интернет-адресите на медиумите. Некои од писмата се потпишани, на други стои „ваш редовен читател“. Ретко има контакт-адреса или телефонски број, како што обично прават читателите кога сакаат нивното писмо да биде објавено бидејќи медиумите ги проверуваат податоците. Ако некој и оставил телефонски број, бројот не може да се повика.“ - објави Нова Македонија во својот текст „Проработеа фабриките за писма од читатели“.

Иако сите политички страни веројатно имаат слична пракса, сепак може лесно да се направи разлика помеѓу „литерарните обиди“ на виртуелните лепачи на плакати на вмро-овците и оние на сдсм-овците.
На пример, наместо вулгарните, очигледни фалсификати на вмро, неодамна се појави новиот блог на Бранко Героски, очигледно со граѓанска, интелектуална, лево ориентирана и (во недостаток на подобар израз) „одговорна“ ориентација.
Додека кај првите, во блоговите се нашлапани со безвезни слики, знамиња, борбени повици, овие вториве имаат многу подефиниран, дизајниран и културен израз. Дури и блогот на претседателскиот кандидат Ѓорге Иванов се вклопува во, благо речено, сељачкиот ликовен израз на вмро.
Не дека тоа им помогна на сдсм-овците на минатите и предминатите избори.
Сепак, оваа слика тоа е одраз на интелектуалното и граѓанското ниво на македонските граѓани. Со други зборови, 80% од нашите драги сограѓани, во нормални земји не би ги пуштиле на улица, само на нива или на копање канали (како што и им прават во традиционалните македонски „јабани“).
Администраторите, уредниците и модераторите треба да внимаваат и да не допуштаат испади од било која страна.
Тоа деновиве му се случува на Кајмакот, кој е преплавен од спамирање на гадинки од вмро-овците. „Нападот“ е очигледно концентриран, договорен и оркестриран, бидејќи се појавија повеќе спамери одеднаш.
Паралелно, се појавија и многу „антички“, „Македонија-до-Токио“, „да-живее-тодор-александров“ и слични блогови, што исто така зборува за кујни и кувари.

Одржан состанокот за информатика во образованието

2009-01-23T14:07:00.009+01:00

Во мојот претходен пост, ги наведов тезите со кои требаше да настапиме на состанокот (поточно, деловниот ручек) со министрите за информатика и за образование, Иво Ивановски и Петар Стојановски.
Текстот кој го објавив, во скоро неизменета форма (само со пропратно писмо), им го испратив на двајцата министри, во обид да им ги предочам нашите ставови пред да почнеме да дискутираме, а со самото тоа, дискусијата да биде пофокусирана и поефикасна.
Како што беше и предвидено, ручекот бидна.

[Кликнете на „Читај повеќе“ за да прочитате како помина...]

За жал, поради неодложни приватни обврски, во последен момент го откажав моето учество. Сепак, беа присутни повеќе од 25 претставници од ИКТ комората, на чело со заменикот претседател, г-дин Саша Огненовски, од „ФорНет Компјутерс“ - Скопје.
Се разбира, следниот ден се сретнавме со Саша и веднаш го прашав како поминале. Според она што ми го кажа, министрите, практично од збор до збор ги повториле нашите „тези“ и ги претставиле како своја политика. Што не е лошо, изгледа дека сме ја погодиле работата. Или тие не размислиле доволно за свои предлози.
И така, фино си ручале, се сложиле за сè, и си заминале.

И сè би било во ред, да не беше изјавата на министерот Стојановски која ја видов на телевизија, а која ја дал за време на настанот. Имено, министерот изјави дека на училиштата им е „наложено“ да почнат со примена на компјутерите во наставата уште од средината на оваа недела. Како да сме во Русија во 1930, па петолетката мора да се оствари, бидејќи така e „наложено“ одозгора.
Како тоа да почнат, наш министре? Со кој софтвер, со која обука, со која поддршка? Што им обезбеди вашето министерство, какви услови? Како очекувате наставниците да ви бидат лојални, кога претходниот месец им ја расплакавте мамата мамина, за време на штрајкот? Сигурен сте дека тие луѓе, кои безмалку ги прогласивте за криминалци, сега ќе „гинат“ за да го обелат образот на министерството?

Катастрофата која започна уште пред објавувањето на несреќниот тендер за 100.000 компјутери, со редица на особено лоши, неразмислени и избрзани одлуки. Нив, и јас како поединец, и како ИКТ комора, опширно и аргументирано ги критикувавме и побивавме. Кога ќе размислам подобро, и ако баш се запнеме да лоцираме вина, тогаш таа е директно кај Министерството за образование. Мислам дека г-дин Иво Ивановски е прилично „наместен“ во целата ситуација, да биде „дежурен виновник“, само затоа што е „компјутерџија“. Целиот калабалак, или барем 90% од него, го организира и спроведува Министерството за образование, со минатиот и сегашниов министер на чело. Колку да се знае.

Претстоечки состанок со министрите

2009-01-20T12:20:00.005+01:00

На 21 јануари 2009, во х. Александар Палас ќе имаме средба со министрите за информатичко општество и за образование, како и со други функционери од овие институции.
Еве ги нашите (на ИКТ комората) тези за разговорот, чија тема е Едукативни содржини во образованието.
Се надевам дека ќе прифатат да зборуваме за ова. Ќе видиме како ќе помине, па ќе известам натаму...
[Кликнете на „Читај повеќе“ за да ги видите тезите...]

1. Предлагаме апликациите за образовни потреби да не се набавуваат од конкретна компанија со која ќе се склучи договор, туку процесот да биде посличен на оној со кој се избираат учебници. Тоа значи да биде објавен конкурс за набавка (тендер), но од понудените решенија да биде избрано најдоброто.
Се разбира, претходно треба да се објават стандарди според кои ќе мора да биде изработен софтверот, да биде составена рецензентска комисија (составена од претставници од образованието, но и од ИТ компаниите), итн.
Исто така, сметаме дека апликациите не треба да се набавуваат строго од компании, туку да можат да учествуваат и независни автори или група на автори.
Со вакво постапување, ќе може да се добие поголем квалитет на изработените решенија, поради објективната и транспарентната конкуренција.

2. Изработените програмски решенија мора да бидат проследени со вградени системи за помош за наставниците и учениците, а истите да бидат поставени и он-лајн, на званичен сајт на Министерството за образование. Системот за помош мора да биде дел од процесот на рецензија и да биде оценуван и неговиот квалитет. Се разбира, мора да биде мулти-лингвален.

3. После прифаќањето на одредено апликативно решение во образовниот процес, тоа веднаш би требало да биде ставено во public domain, и да биде слободно за преземање од интернет. Исто така, можеби вреди да се размисли понудените решенија за иста тема да бидат рангирани, па така неизбраните решенија сепак на некој начин да бидат достапни до корисниците како незванични и незадолжителни материјали.

4. Од особена важност е во програмските решенија да се употребуваат соодветни информатички изрази. Бидејќи знаеме дека во тек е изработка на лексикон на ИТ изрази, можеби треба да се причека прво тој да биде утврден, па потоа да се објавуваат конкурсите за програмски решенија.
Што се однесува до лексиконот, а и воопшто, процесот на преведување на постоечките информатички содржини, сметаме дека јавноста е недоволно вклучена и дека процесот мора да биде многу потранспарентен. Имено, потребно е да се воспостави јавно достапен сајт на кој ќе биде поставена досега сработеното, а притоа да се овозможи јавноста да може да дава свои предлози и придонеси. Процесот треба да биде модериран, можеби на начин сличен како кај Википедија, за да се обезбеди фокусирање на проблематиката.

5. Во продолжение, што се однесува до процесот на преведување на системски софтвер и странски апликации (оперативни системи, интернет пребарувачи, офис пакети и сл.), сметаме дека начинот кој досега е спроведуван во соработка со USAID е сосема погрешен и контра-продуктивен.
Грешката, според наше согледување, се состои во тоа што на овој процес му е пријдено слично како на процесот на преведување на книги и слични материјали. Не е земено предвид дека софтверот е материја која постојано се надградува, постојано се издаваат нови верзии, па преводот – во еден вака статично поставен процес – брзо застарува.
Државата мора да размисли и да воспостави само-одржувачки процес на преведување на овие содржини, со употреба на волонтери и пошироката јавност. Ваков систем веќе има воспоставено во Слободен софтвер Македонија, впрочем, и сегашните преводи доаѓаат од таму.
Државата треба да воспостави (можеби и платени) координатори на преведувачките групи, финансиски и организациски да ги поддржи при секоја новоиздадена верзија и со тоа да обезбеди континуитет во преведувањето.
Објавувањето на нов тендер за превод при секоја нова верзија е сосема спротивнона духот на софтверот и неговата динамика на издавање.

6. Следна точка е безбедноста на компјутерските мрежи во училиштата и заштита на учениците од несоодветни содржини на Интернет. Сметаме дека досега воопшто не е обрнато внимание на оваа проблематика, и школските компјутерски мрежи се изложени директно на Интернет. Нема никакви firewall заштити, заштита од малициозни програми, а особено нема филтрирање на содржините од, на пример, порнографски содржини, сајтови на кои се шири омраза, сајтови со пиратирани содржини (музика, филмови, софтвер), а тука треба да свклучат и сајтови кои не се дел од општо-образовниот процес.
Држават мора да воспостави стандарди за решавање на овие проблеми и тие да бидат ригоросно спроведувани во секое училиште.

7. За крај, би сакале да го изразиме своето незадоволство од тоа како се водат овие проекти за имплементација на информатичката опрема и наставните содржини. Сметаме дека многу од нашите стручни укажувања не се земаат предвид, а поради нивното игнорирање се направени многу грешки кои сега тешко се поправаат и чинат многу пари, а изгубено е и драгоцено време во имплементацијата.
Ваквите собири се многу корисни за избегнување на вакви проблеми, секако, под услов државните институции да применуваат барем дел од нашите добронамерни совети, бидејќи не е спорно дека ИТ компаниите од Македонија, барем во овие прашања, имаат огромно знаење и стручност.

Светската економија - црни прогнози за 2009

2009-01-07T13:52:00.004+01:00

Секоја година, стратешкиот тим на Saxo Bank – виртуелна банка базирана во Данска, издава своја листа на 10 најлоши предвидувања на светските берзи и пазари. Во претходните години, нивните предвидувања се покажувале како точни во над 80% од случаите.
Нафатата со цена од 25$ за барел. Standard & Poor берзанскиот индекс ќе падне за 50% на вредност од 500 поени. Растот на БДП во Кина паѓа на нула. Односот на еврото со доларот паѓа на 0,95. Италија ја напушта евро-зоната. Ако овие предвидувања се остварат, тогаш економските услови драматично ќе се влошат во 2009. Сепак, главниот економист на банката, Дејвид Карсбол, има (некакво) утешување: „Добра работа е што, сè на сè, предвидуваме дека 2009 ќе биде пресвртна, бидејќи не може да биде полошо од ова“.

[Кликнете на „Читај повеќе“ за да ги видите предвидувањата...]

Предвидувањата во целост:

Во Иран ќе има големи социјални нереди, бидејќи ниските цени на нафтата значат дека владата нема да биде во состојба да ги обезбеди основните потреби на државата и нејзините жители.
Цената на суровата нафта ќе падне на 25$, како резултат на најголемата контракција на економијата уште од времето на големата Депресија.
Индексот S&P ќе падне за 50%, на 500 поени, поради намалените профити, намалувањето на вредноста на домовите и растечката цена на капиталот во корпоративниот сектор.
Европската Унија најверојатно ќе почне да ги казнува земјите-членки со преголем државен буџетски дефицит, а Италија ќе ги оствари заканите дека сосема ќе ја напушти евро-зоната.
Односот помеѓу Австралискиот долар и Јапонскиот јен ќе падне на 40. Опаѓањето на вредностите на пазарот на стоки ќе ја зафати австралиската економија.
Односот на еврото со американскиот долар ќе падне на 0,95, а потоа ќе порасне на 1,30 поради тоа што билансите на европските банки се под голем притисок заради преголемо изложување кон потклекнатите Источно-европски пазари и внатре-европски економски тензии.
Кинескиот БДП ќе падне на нула. Извозно ориентираните сектори на Кинеската економија значително ќе страдаат од економскиот слободен пад во кој се наоѓа глобалната трговија на стоки, особено онаа во САД.
Неколку од Источно-европските валути кои се потполно поврзани или полу-поврзани со еврото ќе бидат под зголемен притисок поради значителниот одлив на капитал во 2009.
CRB индексот на Ројтерс/Џефрис ќе падне на 30% од сегашната вредност. Балонот на пазарот на стока пука, со шпекулативни вишоци кои се толку големи, што ја искривуваат статистиката на понуда и побарувачка.
Во 2009 ќе се појават првите азиски валути кои ќе се поврзат со Кинескиот јуан. Азиските економии сè повеќе ќе се свртуваат кон Кина за изнаоѓање на нови трговски партнери и ќе ја намалуваат сегашната САД-центрична агенда.

Дејвид Карсбол, Раководителот на стратегии во Саксо Банката, коментира:
„Не е претерано да се каже дека ова е најлошата економска криза воопшто. За жал, ние досега бевме сосема прецизни во скоро сите предвидувања од минатата година. Она што тогаш беше навидум претерано, сега е вообичаено“, вели Карсбол.
„Во година кога пазарите и економиите флуктуираа пошироко од било кога, ништо не изгледа неверојатно или невообичаено. Веруваме дека 2009 ќе биде исто толку непредвидлива и ги направивме десетте претерани предвидувања, фокусирајќи се пред сè на она што може да им се случи на светските индекси и валути.“.
„Во 2008, предвидовме дека индексот S&P ќе падне за 25%, а тој падна многу повеќе од тоа, цените на нафтата стигнаа многу блиску до предвидените 175$, а растот на економијата на Велика Британија се сврте во негативен. Којзнае кои од нашите предвидувања ќе се покажат како точни, но судејќи по претходните години, некои од нив сигурно ќе се остварат“, додаде тој.

Убавините на Македонија

2008-09-07T09:28:00.003+02:00

Ова е погледот од терасата на мојата викендичка во Претор, на Преспанското Езеро. Питомина, езерски мир, Галичица и бескрајно небо.
Одморање на душата и полнење со енергија...

... И уште една слика од април 2008, со мојот син - Петар.

Проблеми со каше во Firefox

2008-08-26T21:59:00.001+02:00

Бидејќи сум web developer, во процесот на програмирање постојано ја препрочитувам страницата на која моментално работам. Се разбира, сакам во моментот да ги видам и најмалите промени кои сум ги направил. Затоа, кашето (cache) треба постојано да ми биде исклучено.
Ех, сега, Firefox во контролниот панел нема експлицитен switch за негово исклучување, туку само можност да се наведе колку простор на дискот може да се користи за кашето. И ако мислите дека е доволно да се стави нула - грешите!.
Ако вредноста на кашето се стави на нула, тогаш FF не може да ги инсталира екстензиите, очигледно треба да ги кашира па да ги инсталира. Не помага ни некоја мала вредност (пробано), затоа што, иако во почетокот се` изгледа во ред, по извесно време почнуваат проблеми, навидум „одникаде“ - нешто што работело беспрекорно, сега одеднаш „пука“.
Проблемот со каширање е најочигледен при програмирање во JavaScirpt и CSS. Честопати не помага ни Ctrl+F5 или Ctrl+Shift+R комбинацијата.
Решението со исклучувањето на кашето лежи во поставувањето на FF системското поставување browser.cache.disk.enable на false.
Ова може да се направи или преку about:config, или, ако имате инсталирано Web Developer Toolbar, со избирање на disable cache (прво од лево).
И, потоа сите проблеми ги снемува.

Олимписки BSOD

2008-08-11T23:34:00.002+02:00

Што да се каже - употребувајте Windows!
Среќа што тој кинезот не падна сосе пламенот кога се појави BSOD-от.

Одлична addEvent() функција

2008-08-11T20:42:00.016+02:00

Можноста за додавање на случки (events) е една од клучните за да се постигне добар и функционален кориснички интерфејс.
Очигледно,еден од начините е случките да се „прилепат“ уште во самиот HTML код, но тоа одзема голем дел од прегледноста на кодот, бидејќи тие (случките) се обработуваат во JavaScript делот на апликацијата, освен кога се работи за тривијални случаи.
Натаму, сите прегледувачи не работат на ист начин во обработката на случките, а особено не ги дефинираат на ист начин. Не можам а да не го споменам Internet Explorer, особено верзиите 6 и подолу (но, и седумката е лоша), кој нема вградено добро „чистење“ на меморијата, па при поинтензивни апликации се зафаќа многу меморија која не можа да се добие назад.
После подолго експериментирање, ја пронајдов и (малку) ја прилагодив функцијата направена од Dustin Diaz, кој од своја страна се базирал на трудот на John Resig (да, тој Џон Ресиг, од jQuery).
Оваа функција е потполно компатибилна со сите прелистувачи, грациозно деградира на постарите верзии (без грешки), го одржува that клучниот збор недопрен и не предизвикува „протекување“ на меморијата кај IE (memory leaks).
Всушност, се состои од три функции од кои првата е за залепување на обработувачи на случки (event handlers), втората за откачување на обработувачите, а третата се повикува при гасење на прозорецот на прегледувачот за да се изврши чистење (flush) на обработувачите и со тоа да се избегнат непријатните течења на меморијата.
EventCache функцијата оригинално е напишана од Mark Wubben.
Внимание! Функцијата се повикува без 'on' во вториот параметар.
На пример: addEvent(tab1, 'click', tab1_click); //Не е 'onclick'
Значи, еве го кодот:


function addEvent( obj, type, fn ) {
  if (obj.addEventListener) {
     obj.addEventListener( type, fn, false );
     EventCache.add(obj, type, fn);
  }
  else if (obj.attachEvent) {
     obj["e"+type+fn] = fn;
     obj[type+fn] = function() { obj["e"+type+fn]( window.event ); }
     obj.attachEvent( "on"+type, obj[type+fn] );
     EventCache.add(obj, type, fn);
  }
  else {
     obj["on"+type] = obj["e"+type+fn];
  }
}

function removeEvent( obj, type, fn ) {
  if ( obj.detachEvent ) {
     obj.detachEvent( 'on'+type, obj[type+fn] );
     obj[type+fn] = null;
  }
  else {
     obj.removeEventListener( type, fn, false );
  }
}

var EventCache = function(){
  var listEvents = [];
  return {
     listEvents : listEvents,
     add : function(node, sEventName, fHandler){
        listEvents.push(arguments);
     },
     flush : function(){
        var i, item;
        for(i = listEvents.length - 1; i >= 0; i = i - 1){
           item = listEvents[i];
           if(item[0].removeEventListener){
              item[0].removeEventListener(item[1], item[2], item[3]);
           };
           if(item[1].substring(0, 2) != "on"){
              item[1] = "on" + item[1];
           };
           if(item[0].detachEvent){
              item[0].detachEvent(item[1], item[2]);
           };
           item[0][item[1]] = null;
        };
     }
  };
}();
addEvent(window,'unload',EventCache.flush);

Кодот е со CC-GNU LPGL лиценца, според желбата на Дастин Дијаз.

JavaScript: Објектно ориентирани модули (отприлика)

2008-08-06T11:12:00.001+02:00

Објектно ориентираните модули во JavaScript (првпат идентифицирани од Douglas Crockford), го користат фактот дека JS има само еден вид на опфат на променливите: функционален опфат.
Заборавете ги блоковите или било која друга техника за разрешување на опфатот која можеби ви е позната од другите програмски јазици – во JS тоа не постои.
JS ви дозволува да креирате функции како дел од други функции (т.е. да ги вгнездувате), па оттука следува дека и опфатот на функциите е исто така вгнезден. Секоја вгнездена функција може да види сè во нејзиниот родител-функција, и така натаму, нагоре по дрвото на родителски односи.
Добро, но зошто е ова важно? JavaScript јазикот има голем недостаток (или е намерно својство?) во тоа што нема никаков вид на PPP (public, private, protected) функционалност. Сè е public – јавно. Па како тогаш да се постигне барем некакво употребливо ниво на енкапсулација? Нели е тоа (енкапсулацијата) основна точка во програмерската филозофија: „отворено за проширување, затворено за модификација“?
Едно од можните решенија за овој проблем се објектно ориентираните модули.


MojObjekt = function() {

    var moePrivatnoPole;

    function mojPrivatenMetod(nekakvaVrednost) {
        // Ova se narekuva "closure"
        moePrivatnoPole = nekakvaVrednost;

        // Dodeluvanje na privatna promenliva na javna promenliva
        javno.moeJavnoPole = moePrivatnoPole; 

        return "Jas sum privaten metod";
    }

    /*
     * Ovde se definira javniot interfejs na objektot
     * so upotreba na malku JS magija: object literal
     */
    var javno = {
        moeJavnoPole: null,

        mojJavenMetod: function() {
            return "Zdravo na site!";
        },

        mojPrivatenMetodWrapper: function(nekakvaVrednost) {
            // Povikuvanje na privaten/skrien metod
            mojPrivatenMetod(nekakvaVrednost);
        }
    }

    // Ovde ja prepokrivame povratnata vrednost na konstruktorot
    // so nasiot objekt od javniot interfejs
    return javno;

}

var obj = new MojObjekt(); // Vospostavuvanje na nov objekt
obj.mojPrivatenMetod();    // Ova ne raboti, bidejki e privatno/skrieno
obj.mojJavenMetod();       // Raboti!

Според Technophiliac.

Може да ни се случи и нам!

2008-07-20T07:41:00.004+02:00

Иако се опирав, нема каде, морам да напишам нешто за „случајот Заев“.
Низ блогосферата се појави голем револт, а скоро веднаш се појавија и такви кои се прашуваат (дури и тврдат) дека се работи за криминалец и дека е уапсен со причина.

Значи, не верувам дека некој од (нормалните) дискутанти, а почнувајќи од мене самиот, вели дека Заев е невин. Тоа ќе го докаже судот. Невин е додека не се докаже спротивно (пресумпција на невиност, нели?).
Она од што, барем јас, се згрозувам е *начинот* на кој тој е уапсен и „процесиран“.
Прво, Котевски пушта дегутантни СМС пораки до новинарите (кои се посебна приказна) дека ќе биде уапсен, за да се направи циркусот.
Потоа, во „холивудски“ стил, на сред пат, со чкрипење на гуми и вртење со „рачна“, како да тргнал да бега некаде, Заев е уапсен и е донесен пред судот каде што веќе го чекаат камерите и почнува целиот калабалак.
На крај, пред тие што протестираат (на што имаат демократско право, без оглед дали е виновен или не) се поставени полициски кордони вооружени со „долги цевки“, што е надвор од памет и што е пракса само во Тибет. Тоа, немам сомнеж, е направено намерно - за додатно да се испровоцира масата за да може шупакот Латас да „соопштува“ како биле насилни.

Да наведам само неколку спротивни случаи:

Агим Красниќи не го апсеа затоа што „немало услови“.
Ламбе Арнаудов, „не бил достапен“, иако заедно го „мочале кучето“ со премиерот секое сабајле пред зграда, за на крај да го „уапсат“ - дома (после напорна детективска работа, претпоставувам)!
Оној моронот Лека исто така не го апсеа.
За Рефет Елмази (клоцачот) „нема докази“.
За ЛуБББчо Георгиевски, исто така (а има неколку кривични пријави против него).
Борис Стојменов, идиотот кој ја потпиша Окта, потпаѓа под истото одделение за организиран криминал како и Заев.

И јас не ги сакам политичарите, и сметам дека треба да добијат двојни казни баш затоа што се политичари, носители на јавни функции и ги изневериле граѓаните, но страшното во целава работа е тоа што ВАКВО НЕШТО МОЖЕ ДА МУ СЕ СЛУЧИ НА БИЛО КОЈ - не само на политичките противници!
Само што, тогаш, нема да има кој да протестира, и истражниот судија нема - под притисок на јавноста - да не пушти да се браниме од слобода. Ќе кењаме у кофа во заедничка ќелија во Шутка со уште 30 други.

И - спротивно на тоа што го мислат дежурните критизери кои веднаш ќе ме прогласат за предавник - тоа може да им се случи и ним.
Можеби не од оваа власт, но од некоја следна, ако живееме во тоталитаризам и авторитаризам, никој не е безбеден.

Македонско новинарство

2008-07-15T16:08:00.002+02:00

Истражувачкото новинарство во Македонија е на толку ниско ниво, што всушност и не постои.

Иако има квази-обиди по телевизиите (А1: Код и Ефтов на Канал5) да
направат нешто, капацитетот на новинарите е многу низок, па испаѓа
повеќе дезинформација и озборување отколку вистинско навлегување во
суштината на работите.

На пример, сигурен начин да ви се објави некакво соопштение, е до
медиумите да доставите готов текст, во облик како што би го напишале
тие самите, бидејќи не сакаат да се измачат да го напишат. Во
електронска форма, се разбира, за да направат copy/paste. Соопштението
ќе ви биде објавено без никаков критички осврт или барем проста
проверка дали е вистинито.

Многу бука се крена околу наградата на Светска банка за Македонија (мислев дека награди се врачуваат до трето место, но ете) или првото место на Битола за бизнис-клима во Југоисточна Европа (каква бизнис-клима, богати).
Овие квази-награди кои ги добива државава не вредат ни колку хартијата
на која се испечатени. Постојат нивни пандани и за компаниите: Јас
добивам две до три понуди годишно да ми врачат некаква награда дека сме
успешна компанија, а името ми го извлекле од телефонски именик. Се
разбира, треба да ги подмирам трошоците, ситница - 5000 евра (толку
беше последното). После, ќе направам соопштение, ќе ми го објават и ќе
ја ставам статуетката во витрина.

Така тоа функционира.

е-Трговија во Македонија - дел 2

2008-06-21T21:54:00.005+02:00

Овој пост е всушност продолжение на моите претходни согледувања на состојбата на е-трговијата во Македонија.
Деновиве (јуни 2008), ИКТ комората организираше состанок на кој учествуваа претставници на банките во Македонија, како и претставник на Народната банка. Иако поканети, на состанокот не дојдоа претставниците на единствениот званично регистриран процесор на електронски трансакции во Македонија - CaSys.
Темата на овој состанок беше иницирање на соработката помеѓу ИТ компаниите и банките заради заживување на електронската трговија во нашата земја. Беше воспоставена работна група која ќе работи на идентификација на проблемите и начините да се решат. Бидејќи со состанокот претседавав јас, во можност сум од прва рака да изнесам некои од темите за кои се разговараше.

Започнавме така што на банките им ги пренесовме нашите желби колку е можно побрзо да ја оствариме соработката на овој план, бидејќи имаме голем притисок од нашите клиенти. Скоро и да нема ден а да не бидам контактиран од некој од моите корисници кој е подготвен да отвори „електронска продавница“. Бизнисот многу лесно ги „намирисува“ можностите за проширување, заштедата на пари која ја пружа ваквиот вид на трговија и релативната едноставност (барем во светот, ако сеуште не кај нас) и ниската инвестиција со која ова се постигнува.

Банките не се подготвени
Проблеми постојат, банките сеуште не се подготвени, а прашање е и дали ќе сакаат да инвестираат во овој вид на услуги, бидејќи, пред сè - потребни се вложувања од нивна страна за да можат технички, но и лиценцно да се опремат.
Имено, принципалите на кредитните картички кои тие ги застапуваат во Македонија (нпр. Мастеркард, Виза, итн.) бараат прилично големи средства за да им дозволат издавање на т.н. електронски POS-ови, т.е. извршување на трансакции со уплати преку интернет. Тука е и прашањето на техничка опременост на банките, воспоставување на можноста нивните авторизациски сервери да работат и со барања доставени преку интернет.
Состојбата со банкарството во Македонија е на такво ниво што банките, практично немаат конкуренција и слабо се заинтересирани да понудат нови продукти на своите корисници. Во моментов, побарувачката на пари од страна на населението и стопанството е далеку над понудата, па банките се чувствуваат комфорно и немаат поттик да создаваат нови начини за соработка - каква што е, на пример, понуда на трговски (merchant) акаунти на компаниите кои што сакаат да примаат уплати преку интернет.
Иако е добро што воопшто се појавија, почувствував извесна доза на недоверба и неподготвеност да се оди понатаму. Не им се даваат пари, па тоа е.
Исто така, мислам дека банките сметаат дека и кога евентуално би инвестирале, тоа нема да може да се исплати во догледно време. Од моја гледна точка, ова не е точно, затоа што дел од платниот промет сигурно ќе се префрли на ваков вид на работење, па во најлош случај нема да се изгуби на волуменот на прометот. А со можностите кои ги дава е-трговијата за лесно продавање и надвор од земјата, овој волумен само може да се зголеми.
Мора да се признае дека најголемиот број од трансакциите ќе биде од мала вредност, од неколку, до највеќе неколку стотини евра, но тоа би се надокнадило со зголемувањето на бројот на трансакции.

„Домашна“ верзија на е-трговијата
Една интересна идеја која може лесно и релативно брзо да се реализира, но која, за жал, може да функционира само за македонските државјани, е можноста да се искористи фактот што секој (или скоро секој) македонски државјанин има сопствена трансакциона сметка кај некоја од домашните банки. Нормално, и секоја македонска компанија има барем по една сметка во некоја од банките.
Исто така, банките се прилично опремени за електронски трансакции со овие сметки. Фирмите веќе поодамна можат да вршат трансакции од своите сметки преку услугите на електронскиот платен промет, а само сме на чекор и граѓаните да можат тоа истото да го прават (иако веќе и тоа постои, во форма на уплати на сметки за вода, струја и сл.).
Значи, а со ова се согласија и присутните банкари, не треба многу за да се овозможи електронско плаќање на внатрешно ниво, бидејќи, очигледно, странците кои сакаат да купуваат македонски производи и услуги немаат свои трансакциони сметки во нашите банки. Овие трансакции можат да бидат на две нивоа - business-to-customer (што би рекле - продажба „на мало“) и business-to-business, купопродажба помеѓу компании со директно плаќање на сајтот на продавачот.
Купувањето на пица или тонер преку интернет и не е така неможно во блиска иднина.

Вистинската работа
Но, овој начин на домашно затворени трансакции некако ја побива идејата за „демократичноста на е-трговијата“ - можноста и најситните трговци или производители да ги продаваат своите производи и услуги на било која точка на планетата. За тоа се потребни трансакции со кредитни картички.
За да се оствари ова - како што реков претходно - освен тоа што е потребно банките да добијат (купат) лиценца од своите принципали, тие треба и технички да се опремат: да им овозможат на своите авторизациски сервери за кредитни картички да процесираат барања доставени преку интернет (тоа се истите оние сервери кои и сега ги авторизираат вашите купувања во „продавниците од цигла“), а исто така и да овозможат на софтверските куќи „парчиња“ код за авторизација кој би го вградиле во електронските продавници на своите клиенти. Оваа технологија не е некоја вселенска филозофија, досега е употребена безброј пати во светот и не би требало да биде проблем ниту за банките ниту за софтверските компании.
Единствено, можеби, банките ќе треба додатно да вложат во „зацврстување“ на своите firewall-и и други безбедносни мерки за заштита на серверите. Хакерите никогаш не спијат.

Правна проблематика
Имаме активен закон за електронска трговија (PDF, „Сл. весник на РМ број 133“, се надевам дека линкот ќе работи), донесен кон крајот на 2007 година, но досега тој не е употребен „во живо“. Во неговата изработка учествувавме и ние од ИКТ комората, но сепак, мора да се испроба за да се види дали има проблеми.
Од друга страна, има и неколку формално-правни проблеми со други закони кои се одамна во употреба, особено во поглед на законската регулатива во случаи кога трговците (e-merchants) примаат уплати од странство за продадени стоки или услуги. Имено, за секоја ваква уплата, трговецот е должен пред Народната банка да поднесе потпишан договор од купувачот и фактура, што - очигледно - во електронски базираната трговија е практично невозможно.
Иако претставникот на НБРМ кој беше присутен на состанок не уверуваше дека овие пречки можат релативно лесно да се надминат, некако имам чувство дека ќе изникнат уште некои нови, досега неосознаени проблеми.

Исто така, би сакал да ги предупредам своите колеги од софтверските куќи да не им нудат на своите клиенти решенија со плаќања преку странски процесори какви што се PayPal и сличните, бидејќи тие трансакции се нелегални освен ако трговецот нема своја компанија во странство. А и тогаш, префрлањето на парите на домашна сметка е прилично комплицирано и поврзано со правни проблеми, но и со додатни трошоци за вршење на банкарски трансакции. Еден од проблемите, на пример, е како ќе се оправда продажбата на стока која излегла од Македонија, а е платена на странската сметка на претставништвото на трговецот? Нема директна набавно-продажна поврзаност. Прашање е и дали, и земјите во кои се претставништвата дозволуваат ваков вид на трансакции.
Знам дека некои домашни компании веќе влегувале во вакви авантури, но тоа што се провлекле под радарот на НБРМ не значи и дека се легални.

За крај, можам да заклучам дека има уште доста пат да се изоди за да се постигне целта.
Остана неистражено уште едно прашање, можеби и едно од клучните: колкава ќе биде провизијата на банките? Дали банките ќе ни станат „ортаци“ во електронските бизниси?
Но, како што рече еден од претставниците на банкарите, да причекаме прво да ги разрешиме предусловите, па потоа да преговараме за процентите.

Груевски, за сè си крив

2008-06-01T17:10:00.009+02:00

Во Македонија денес се пука, се тепа, гинат луѓе ... вистинска воена состојба.

Многу се загрижив за сопругата која е во изборната комисија на едно гласачко место. За жал, не успеав да ја убедам веднаш да го напушти и да си дојде дома, бидејќи е очигледно дека државата не може да заштити никого. Ме заболе за гласање, ме заболе за гласачки одбори. Само сакам семејството да ми е живо и здраво.

Како и што се очекуваше, Груевски со своите партиски војници - министри, братучеди-тајни полицајци и особено министерката за полиција (онаа што моча на ливче) не успеа да спроведе фер и безбедни избори.
Владата, на чело со Груевски, мораше поенергично да преземе мерки, и превентивни и оперативни. Никој не може да ме убеди дека не можеле да проценат кои се ризични места и локации, кои се терористите и тоа дека скоро со сигурност ќе пукаат. Па Агим-факинг-Красниќи требаше одамна да биде ликвидиран, пред сите „Змиски ока“ и други парадни полициски активности од кои се нагледавме минативе месеци и години.

Дали некој може да ми објасни како, и покрај најавеното „досега невидено полициско обезбедување“ успеале четворица Албанци со калашникови да влезат во едно избирачко место? Каде гледале полицајците? Играле табла?
И не можам да се оттргнам од впечатокот дека, всушност, Груевски со својата десничарска политика намерно ја турка земјата во состојба на нестабилност и на работ на граѓанска војна.

Ова го зборувам како граѓанин на Македонија, не како било каков политички активист. Ме заболе за партиите, не сум ниту од овие, ниту од оние. А треба да се загрижат сите оние кои сакаат да живеат во мир и просперитет.

За жал, настрадале и неколку невини гласачи кои случајно се нашле на изборното место, наивно верувајќи дека си ја вршат својата граѓанска обврска. И јас, будала еден, прееска се затерав да одам и да гласам. Никогаш повеќе, никогаш.

Наводно, на местата со инциденти се видени и поранешни високи полициски функционери - Албанци, кои очигледно дека се сè, освен граѓани кои порано имале некаква доверба да управуваат. Терористи.
Мислам, ништо друго и не можеше да се очекува од слаба влада и Албанski собири на кои единствено се зборуваат воинствени пароли, се пука, и се слават терористички организации како што е УЧК.

Голем дел од одговорноста има и политиката на Европската Унија која, како што пишував претходно, премногу долго ја држи Македонија во состојба на перманентни преговори, услови, дозволува некакви смрдени Грци да им диктираат што да прават и вечно воведува визни „олеснувања“...

NB: Во првата верзија на текстот, Албанците беа наведени како „Шиптари“. Иако јас не мислам дека тоа е нешто страшно, имаше некои реакции после кои ете - станаа Албанци.
Исто така, насловот на постот од „Груевски - м.... м......“, по консултација со моите адвокати :) го променив во „Груевски, за сè си крив“.
Ме убедија дека нема потреба да се изложувам на некаков ризик (не дека некој ова го чита, но...).

Уште еден роденден!

2008-05-13T21:15:00.002+02:00

Овој ми е помил од сопствениот. Денес, син ми Петар наполни 15 години.
Се сеќавам како, пред 15 години (нели), на овој ден, ја однесов мојата драга Ана во клиниката во Чаир да се породи. Чекавме, јас, брат ми и татко ми, до 11 часот вечерта (беше топла ноќ, мајска), додека да не известат дека животот неповратно ми се променил - сум станал татко на здраво машко дете.
Деновиве, Петар е умен млад мал човек, сеуште по малку зелен, но одличен ученик, добар клавирист, добар кошаркар, и - веројатно на татко му - поминува по неколку часа дневно на компјутер. Знае сѐ за сѐ (пак на татко му, претпоставувам), го нервираме одвреме-навреме (негови зборови), но е одговорен и - сеуште - нѐ слуша кога му зборуваме за угорнините и надолнините во животот. Ана и јас уживаме кога сме со него и се радуваме што израснува во паметен дечко.

„Леп на оца, паметан на тату“ - што би рекол мојот стар другар од војска, црногорецот Вук, викан Вучко. (Ако е црногорец, мора да се вика Вук).
Сосема во согласност со неговиот карактер, Петар денес инсистираше да ни испече скара - вкусно, пилешки стек, ќебапи и колбаси. Нормално - повторно сосема во согласност со неговиот карактер - ние купивме сѐ. Малку си е скржав, си ги чува парите, хехе.
Еве, сега во градината му се дојдени на гости неговите пријатели, јадат торта, има Кока-Кола и други грицки. Добро се забавуваат, колку што можам да заклучам. Со Ана само ѕиркаме низ прозор, не сакаме да го вознемируваме пред пријателите.
Знам, ќе дојде потоа и ќе ми предложи „да утепаме еден филм“ и ќе изгледаме некоја епизода на „Стар Трек“ или „X Files“ - неговите омилени серии. Крушата не паѓа далеку од дрвото, ова се и моите омилени.

Убаво поминат ден

2008-05-10T19:17:00.001+02:00

Денес ми е роденден. Ај, сега, да не броиме кој по ред, но - како и да е, требаше да се прослави.
Со семејството си отидовме „Кај Џино“ во Трговски центар и убаво си поминавме. Пица, салата од рукола со пармезан и на крајот извонреден сладолед.
Петар си доби нови патики, за да го означиме перфектно поминатиот ден.

На крај, поминав кај другар ми Венци во гаража, па таму уште по едно пивце, збориме за коли, дробиме за политика (воглавно против политичарите), си раскажуваме приказни од (нашето) старо време и добро се забавуваме.

Европа, старата ... [жена која наплаќа]

2008-05-10T08:33:00.004+02:00

Пред неколку дена добив покана да учествувам на манифестацијата „Европски денови на претприемачот“, каде што лани имав и keynote говор.
Иако не се сомневам во добронамерноста и стручноста на организаторите, и ја почитувам нивната напорна работа, еве го мојот одговор на нивната покана. Малку налутен, многу разочаран ...

Драги неостварени европјани,

Им го честитам европскиот ден на претприемачот на компаниите во Европската унија, им пожелувам просперитет и растеж, зголемување на профитот и голем успех. Нешто од што, сепак, сеуште не сме дел, а ниту ќе бидеме во далечна иднина.
Европската унија треба сериозно да се запраша за својот нефер однос кон Македонија.
Јас лично, 15 години наназад гледам некакви програми за развој и реформи, помош на претпријатијата и кредитни линии за македонското стопанство.

НО!

Деновиве слушаме дека датумот за прием на Македонија во ЕУ е дури во 2012!
Нашите граѓани и бизнисмени не можат слободно да патуваат во земјите на ЕУ, принудени се на најразлични понижувања во нејзините амбасади. ЕУ ни ги мачка очите со наводно олеснување на визниот режим од кој не видовме ништо. Сеуште треба да одам со фасцикла документи и венчален лист од баба ми за да добијам виза.
Од друга страна - Србија, enfant terrible на Европа - доби визни олеснувања без никаков проблем.
Бугарија и Романија влегоа во Европа без никаков критериум (освен политички) и сега се светлосни години пред нас.
ЕУ дозволува да биде заложник на Грција во нејзината надворешна политика (ако воопшто такво нешто постои) во случајот со приемот на Македонија во НАТО, а изгледа дека така ќе биде и со приемот во ЕУ (ако до тоа воопшто некогаш дојде).
Изгледа дека никогаш нема да ги достигнеме таканаречените стандарди, бидејќи тие постојано се поместуваат повисоко и повисоко.
Како што изгледа, и Косово ќе го примат во ЕУ пред нас. Се` што треба да направат таму е да ги заплашат европјаните дека ќе направат немири. Овие, за да ги смират, веднаш ќе им дадат визни олеснувања, а веднаш потоа и членство во ЕУ. Така се одвиваат работите.

Уште колку вакви точки можеме да допишеме? Многу.
Јас лично, мојот бизнис престанав да го гледам како дел од Европа.
Едноставно, се изморив од чекање. Сега си продаваме наводни зделки самите на себе, си се лажеме дека компаниите ни растат, а всушност сме херметизирани во малиот круг и, како во стариот виц, важно е да ги вртиме парите, и ...
Затворени сме во малава земја, со постојано искризирана и лабилна економија, уште полабилна политика - појави на кои не малку влијае односот на ЕУ кон нас.

ЕУ дозволи САД да ни станат главен поддржувач и сојузник (фала им на САД) - тоа е земја од која не делат неколку мориња, континенти и цел океан. ЕУ треба да се замисли дали тоа не претставува пораз на нејзината политика кон Македонија.
Да ви кажам искрено, полека почнувам да станувам скептичен и да се прашувам дали воопшто вреди да се зезаме на овој начин. Дали не треба да си побараме економски и политички сојузници на друга страна. Кога веќе не не` сакаат во Европа, можеби друг ќе не сака. Или никој?

Срдечен поздрав,
Ванчо Орданоски

Инсталиран Ubuntu 8.04!

2008-04-24T19:07:00.002+02:00

Конечно стигна новата верзија на Ubuntu. Автоматската надградба се изврши без проблем (ах, каква разлика од Windows!).
Новости има многу, деновиве ќе тестирам што се случува и што е подобро. Gnome 2.22 изгледа дека е една од најважните надградби.
Секако, тука е и Firefox 3 - додуша во верзија beta5, но набрзо се очекува и конечната. Засега, има проблем со некои екстензии, но мислам дека наскоро, програмерите ќе се свестат и ќе ги надградат своите продукти. За жал, ќе морам сеуште да работам и со верзијата 2 на Фајерфокс, бидејќи нашите апликации мораат гарантирано да работат и во двете ревизии.

Диета која може да успее

2008-03-24T16:55:00.020+01:00

Следува таблица на калоричната вредност на поединечни видови храна - неопходна алатка за секој сериозен диеталец.
Табелата, со дозвола, е преземена од книгата на проф. д-р. Љубица Георгиевска-Исмаил од Медицинскиот факултет при УКИМ.
Вредностите се однесуваат на 100 г. храна без коски или семки, односно во пресна, неподготвена (сува) состојба, односно на 2 dL кога се работи за пијалоци.

Еве неколку совети за видот на храната која треба да се јаде, без оглед на тоа што во табелата се наведени и оние видови кои не се баш препорачливи:

Ако имате околу 105-110 кила, сметајте дека дневно треба да изедете максимум 1750 калории за да ослабите околу 4 килограми месечно.

Треба да се внимава да не се јаде месо (може посно телешко, два-три пати месечно). Дозволено е пилешко и ќурешко, но само бело месо без кожа (најдобро варено).
Риба е препорачлива, но не од конзерва, да е подготвена на скара или во тавче со минимум масло. Може да се подготви и на пареа. Туна и други мрсни риби да се избегнуваат (многу калории - видете ја таблицата).
Шеќерот е најдобро да го заборавите. Нема ни Кока-Коли или сокови со шеќер. Алкохол, апсолутно не.
Леб - не и не (ниту `ржен). (Може двопек, ама една-две мали кришки).
Јајца може, но ако имате висок (лош) холестерол - никако.
Зеленчук и овошје - неограничено.
За приготвување на храната употребувајте маслиново масло, но многу ограничено. „Зејтини“ - без оглед на тоа колку многу Цацко, Тошо и Миле ги сакаат во салатата, не се дозволени.
Дозволени се лесни манџичиња, но без запршка и без месо. Компир-манџа, грав и леќа само еднаш - двапати месечно.

(табелата е после скокот…)

Месо		Јајца
Телешко филе	105	Едно цело јајце	84
Телешка плешка	140	Една жолчка	68
Јунешко	284	Една белка	16
Говедско филе	126	Масло
Говедска плешка	151	Растително масло	869
Говедски бут	205	Маслиново масло	935
Говедско мелено	265	Мајонез	525
Свинско филе	176	Слатки
Свинска кременадла	358	Шеќер	383
Свински бут	362	Мед	301
Свинска коленица	207	Чоколадо	540
Свинска глава	407	Млечно чоколадо	570
Прасешко	396	Карамели	419
Овчо	428	Желе бомбони	329
Јагнешко	200	Мармалад	250
Месни преработки		Пудинг	175
Варена шунка	282	Овошен сладолед	138
Чадена шунка	411	Јаткасти плодови
Виршли	264	Орев	649
Колбаси сурови	345	Лешник	641
Колбаси просушени	295	Бадем	591
Колбаси суви	364	Костен	574
Врат сув	350	Кокосов орев мелен	687
Сланина сува	605	Кикирики пржени	551
Зимска салама	500	Семки од тиква	541
Мортадела	370	Ф`стаци	557
Џимиринки	741	Сусам	573
Месо од внатрешни органи		Афион	501
Црн дроб говедски	125	Зеленчук
Црн дроб телешки	141	Краставица	10
Црн дроб пилешки	134	Краставица кисела	11
Јазик говедски	202	Зелена салата	15
Јазик телешки	135	Тиква	15
Мозок телешки	115	Бамја	17
Бубрези	135	Цикорија	17
Живина и дивеч		Шпаргли	20
Пиле печено	144	Целер	21
Пиле варено	124	Домат	22
Гуска мрсна	540	Броколи	25
Гуска средно мрсна	365	Ротквица	25
Патка	282	Црвена зелка	26
Мисирка бело месо	177	Кисела зелка	27
Мисирка црно месо	210	Пиперка зелена	27
Зајак	124	Модар патлиџан	28
Срна	140	Зелка	29
Риби и морски плодови		Карфиол	31
Пастрмка	52	Спанаќ	32
Крап	106	Блитва	32
Лист	85	Печурки свежи	34
Ослиќ	83	Тиквички	36
Туна	146	Келераба	36
Сардела	176	Кељ	37
Бакалар	65	Праз	41
Шкарпина	92	Боранија	41
Зубатац	100	Морков	45
Јагула	236	Кромид	47
Скуша	159	Компир	70
Лосос	184	Грашок млад	73
Лигњи	81	Компир млад	88
Остриги	59	Грашок среден	95
Јастог	83	Маслинки зелени	144
Краби	82	Маслинки црни	189
Октопод	65	Грав	330
Големи школки	75	Леќа	330
Ракчиња	105	Овошје
Сардини во масло	240	Греипфрут	28
Туна во масло	304	Лубеница	30
Млеко и млечни производи		Диња	35
Млеко полуобезмас. (2%)	50	Јаготки	42
Млеко полномас. (3.5%)	68	Лимон	42
Млеко кисело	52	Мандарини	46
Јогурт	92	Портокали	48
Јогурт овошен	112	Праски	52
Павлака кисела	128	Кајсии	58
Павлака слатка	300	Јаболка	60
Путер	748	Круши	60
Маргарин	700	Вишни	60
Сирење и кашкавал		Рибизли	60
Бело кравјо младо	90	Капини	62
Бело кравјо средно	180	Малини	64
Бело кравјо мрсно	246	Сливи	65
Козјо	340	Урми	282
Бел овчи мрсен	400	Авокадо	80
Урда	104	Киви	61
Тофу	65	Манго	65
Ементалер	400	Папаја	39
Гауда	368	Нектарини	44
Чедар	343	Ананас	48
Ајдамер	259	Цреши	76
Пармезан	390	Грозје	80
Горгонзола	370	Смокви свежи	85
Камембер	297	Банани	98
Топено, крем сирење	200	Смокви суви	250
Сирење за мачкање	228	Грозје суво	270
Брашно и тесто		Сливи суви	302
Брашно пченично	352	Пијалоци
Брашно пченкарно	350	Чај	0
Брашно ‘ржано	347	Минерална вода	0
Гриз	370	Сокови (2 dL)
Леб пченичен бел	255	Јаболко	90
Леб пченичен црн	241	Портокал	98
Леб пченкарен	240	Лимон	52
Леб ‘ржен	241	Кока-кола	90
1 кришка двопек	40	Рибизла	105
1 кифла	135	Домат	44
1 ѓеврек	135	Пијалоци (2 dL)
1 крофна	177	Вино бело	140
Паста (шпагети и др.)	357	Вино црно	132
Ориз	368	Шампањско	160
Булгур	342	Пиво	96
		Жесток алкохол	550

Интеграција или федерализација?

2008-03-17T19:06:00.007+01:00

Игор, како коментар на предлогот за плагин за е-Комерција, мисли дека е подобро да се поврзе WP со некоја постоечка кошничка, отколку да се почнува сосема нов плагин.

Притоа, неведува некои постоечки решенија, но еве ги моите аргументи против:
(…продолжете да читате после скокот…)

OSCommerce, Zen-Cart и CreLoaded се сите базирани на OSCommerce. Тоа лесно се забележува ако се погледне структурата на нивната база на податоци. Тоа значи дека ја имаат наследено истата (не)структура и проблеми кои ги има OSC.
Најголемиот проблем е во templating системот, кој е прикрпен, закрпен и против сите природни (и програмерски) правила.
Од сите, можеби CreLoaded е малку подобар, темплитите се малку потсредени, но тој има друг проблем: постои бесплатна верзија, која е (релативно) инфериорна, и верзии кои се плаќаат, па според тоа се надвор од наш дофат.
Дури не сум сигурен ни дали и бесплатната верзија е слободна за преправки.
Сум работел на сите три, а баш во моментов на еден сајт со Zen-Cart и верувај, пцујам по еднаш на минута.

Интеграција, а не федерализација

Но, Игор начна една друга работа која можеби е сосема применлива - јас предлагам да најдеме некоја open source PHP кошничка (помодерно и подобро напишана) која ќе ја интегрираме во WP. Така, ќе си заштедиме многу планирање и програмирање (иако, во животов имам напишано толку комерцијални „кошнички“ и системи за продажба, што веројатно напамет можам да ја издиктирам базата и добар дел од кодот).
Сепак, сметам дека треба малку да продискутираме околу ова „придружување“ (да не кажам анексија) на постоечко решение во WP. Зошто?Најважното нешто во било какво интегрирање ќе биде наследувањето на темплитот од WP во софтверот за кошничката. Така ќе се обезбеди конзистентност низ целиот сајт, ќе се намали работата на графиката, CSS кодот и сите други компоненти.
Исто така, во постоечкото решение ќе треба да се инкорпорира и постоечкиот систем на WP за управување со корисници, кој е доволно добар и робустен.

…[вели Игор] WP си е сосема добар во она за што е наменет, поентата на FOSS решенијата не е да бидат се во едно туку да се овозможи лесна интеграција на повеќе независни решенија кои веќе солидно си функционираат.…

И на крај, нека ми прости Игор, но мислам дека FOSS решенијата немаат „поента“.
Кон софтверските решенија треба да се пристапува прагматично и со крајна цел тие да бидат употребливи, добро напишани и лесни за одржување. Тоа важи за слободен, неслободен и ропски софтвер (има таков, друга приказна).

е-Трговија во Македонија - да или не?

2008-03-15T21:36:00.010+01:00

Ова се моите размислувања за состојбата и можностите за отворање на е-Продавница во Македонија. Ги пишував како рационализација за програмирање на еден плагин во рамките на Македонскиот Wordpress тим. Мислам дека е интересно да се постави и овде (во благо едитирана форма).
(…продолжете да читате после скокот…)

Се стекнаа услови?

Да, мислам дека кај нас, во Македонија, конечно се стекнаа сите услови за воспоставување на е-Продавници во вистински смисол на зборот. Да видиме: има законски решенија, доволно кредитни картички, а сметам дека и трговците полека се освестуваат.

Најважно, во втората половина на 2007 конечно се спуштија цените на broadband достапот до Интернет. Овој тренд би требало да продолжи во втората половина на оваа, 2008, година, бидејќи очекуваме дотогаш да профункционираат новите Wi-Max оператори. Тоа ќе створи нов притисок на постоечките провајдери да ги спуштат цените. Зошто е ова „најважно“? Затоа што многу корисници на Интернет, значи и многу потенцијални купувачи. А тоа е она по што продавачите ќе се затрчаат.

„Пластиката“ стана нормална работа, луѓето разбираат што значи тоа да платиш со кредитна картичка, а веќе се достапни секому и доволно раширени (можеби и премногу, но тоа е друга приказна).

Што има готово?

Во моментов работам на два сајта со е-Продавници. И ниеден не е со Wordpress. Користам Zen Cart, а постојат и други: пра-дедото на многу други решенија OS-commerce, па Magento, CreLoaded и да не набројувам понатаму, прогуглајте малку и ќе најдете уште мал милион.
Сите овие (освен можеби Magento, но тој е сеуште во бета) имаат одлични шопинг кошнички, очајно се структурирани, дешператно организирани во поглед на темплејтите, а многу им фали токму она што го има Wordpress - добар систем за оставање на други информации, постови и слично.
Имено, се покажува дека компаниите кои сакаат да продаваат, сакаат да поостават и други информации на своите сајтови - за себе, упатства, најави, knowledge base, итн. И тоа да биде лесно, едноставно и без програмери.
Како што реков претходно, има само еден колку-толку употреблив плагин на компанијата Instinct, но нивниот сајт изгледа мртво веќе повеќе месеци и нема никаква поддршка. Освен тоа, плагинот нема „приклучоци“ за нашите банки и процесори, а му недостасуваат и одредени опции.
Се обидов да контактирам со нив уште пред три-четири месеци, но не добив никаков одговор.
Треба да го разгледаме овој плагин и можеби да се надградиме на него, иако имам и други идеи за тоа што би можеле да опфатиме. Но, за тоа во друг пост.

Проблеми, проблеми

О, не е сè совршено, има проблеми:

Прво, нема солиден, над-банкарски процесор на трансакции. Велам „солиден“, па не ми го споменувајте „CaSys“ - тука е веќе над две години (ако добро се сеќавам), и сеуште нема направено ниеден чекор да воспостави процесирање.

Натаму, и банките сеуште не се многу заинтересирани за отворање на трговски (merchant) акаунти за продавачите. Она што го нудат е со огромни провизии (над 5,6, па дури и 7%). Преку ИКТ Комората ја притискаме Владата (сега веќе не знам која) за да ги притиска банките да олабават малку.

Нема воспоставени посреднички (escrow) компании. Знаете, она кога никој никому не верува: јас ги давам парите на чување кај посредникот, кој му ги дава на продавачот дури кога ќе потврдам дека сум ја примил стоката што сум ја купил.

Интернет провајдерите, особено хостингот кој го нудат, се очајни. Погледнете ги пакетите кои ги нудат, па ќе ви стане јасно (Првиот употреблив пакет на мт.нет, на пример, чини 11.000 денари годишно, скоро двојно од странците). Но, тука се помрднува работата по малку, а секогаш ни остануваат и добро етаблираните странски хостинг компании. Да живее Интернет демократијата!

Неколку совети за вработување

2008-03-02T09:22:00.008+01:00

Текстот започна како емаил со совети за еден мој внук кој наскоро ќе стане софтверски инженер. Решив да го објавам, за евентуално и некој друг да има корист.
Успат речено - ете што ме снајде - веќе ме настасаа внуци-програмери!
Иако ова е примарно наменето за идни програмери, компјутерски администратори и слично, воглавно важи и за другите. Во никој случај не е дефинитивно упатство, а уште помалку комплетно.
Но, моето искуство во последниве 22 години како ИТ професионалец ме научи по нешто. Освен тоа што два-три пати и самиот конкурирав (многу брзо си отворив своја фирма, па подоцна немаше потреба за тоа), во кариерата како „прифатник-предузимач“ сум прегледал стотици CV-ја, сум примил неколку стотини луѓе, а богами - неколку (не стотини, неколку) и сум отпуштил.
Од сето тоа, можам да кажам дека само вредните и упорните успеваат - без оглед колку излитено звучи фразата...

(…продолжете да читате после скокот…)

Значи, прво што треба да се направи е да се „запознае непријателот“. Појди на сајтот на ИКТ комората на Македонија и види ги фирмите, види каде ќе работиш еден ден. Прошарај и по нивните сајтови, многу фирми имаат објавени перманентни огласи. Набави ги емаил адресите за контакт.

Задолжително подготви си CV. Почни веднаш, сите ќе ти бараат.
Подготви и „мотивационо писмо“, но не заборавај да го промениш пред секое аплицирање. Едно не важи за сите.
Просурфај малку, има многу сајтови со совет како да си направиш добро CV.
Еве неколку совети и од мене:
Српски не се брои во „јазици“. Англиски, германски, француски - да. Не пишувај каде си завршил основно школо, не пишувај колку си висок и тежок и каде си роден. Тоа не ги интересира. Ги интересира што знаеш, а особено што тебе те интересира и што сакаш да работиш (нпр. програмирање на ракети, бизнис-системи, систем-администрација, database ...). Ако имаш некакво искуство, напиши.
Контактирај повеќе фирми, можеби не објавиле, а сепак им треба приправник. Не паѓај само на големите и „државните“ фирми. Таму, ако не внимаваш, ќе те стопат со другите и нема многу да научиш. Добро, ако имаат добра понуда што не можеш да ја одбиеш, тогаш е ОК.
Ако можеш, набави препораки од некој професор или асистент, или од некој клиент (писмо во кое те фалат, нели).
Не е лошо да си направиш сајтче со твоето CV. Не мора да трошиш пари - на пример, објави на некој блог-хостинг сајт, или нешто слично бесплатно. Никој нема да те окриви. Уште подобро ако имаш блог (а ако немаш, веднаш да почнеш - веднаш!).
Погледни го мојот сајт со CV, колку да добиеш идеја. Сигурно може и подобро од тоа.

На интервјуто, појави се на време (5-10 минути порано), дотеран (не мора во оделото од матурска, но нешто прибрано, не во кратки панталони и апостолки) и концентриран. Скокни го излегувањето претходната вечер, мамурлакот нема да ти помогне.
Претходно, задолжително научи нешто за компанијата каде што те повикале, обично имаат сајт. Или најди некој што ги знае, распрашај се. Види што произведуваат, со што се бават, да не пропаѓаат (не ти требаат такви).
На прашањата одговарај смирено и (воглавно) искрено. Не лажи многу, ќе те фатат, ама немој ни да си многу скромен, нема кој друг да те фали. Кажи дека ќе работиш многу, дека сакаш да го научиш тоа што не го знаеш, дека ќе им бидеш верен к`о кутре. :-)
Биди скромен, не преговарај за плата и не прашувај колкава ќе биде уште на првиот состанок (ниту на вториот). Тоа е многу важно, не треба да изгледаш претенциозно. Прво научи да работиш, докажи се, па потоа ќе можеш (и ќе имаш со што) да се ценкаш.

После интервјуто, заблагодари се и задолжително испрати емаил во кој викаш фала, но уште еднаш си ги повторуваш „јаките страни“.
Не заборавај да се интересираш за резултатот од интервјуто, во следната недела или во следните недели. Ако си упорен, а не си влегол во потесен избор, можеби тоа ќе помогне да се потсетат на тебе.

Со среќа!

Certified Windows free

2008-02-23T09:04:00.004+01:00

Вчера, конечно, и последниот бастион на Windows во моите компјутери, падна.
Мојот домашен лаптоп, „последниот мохиканец“ со XP на себе, со надградбата на дискот (160GB), доби и чичка нов оперативен систем - Ubuntu 7.10. Добро, не е баш чичка нов, од лани е, но за два месеци ќе се надгради и на 8.04.
Не знам зошто досега чекав на ова. На сите други машини имам Linux во некоја варијанта. Работата - развој на enterprise апликации - ми е исклучиво на Linux.
Делумно, можам да се извадам со немање време. Иако Ubuntu-то се инсталира за цирка 20 минути end-to-end, ми требаа уште два-три саата да подесам, надградам и дефинирам.
Смешно, сега гледам дека на лаптопот сеуште стои налепницата Windows Vista, уште од кога го купив, а на долниот дел лиценцата. Redmond си оди во неповрат.

Косово прогласи независност

2008-02-18T17:08:00.002+01:00

Да се разбереме, Србите се тие кои го направија Косово независно. Упорно, уште од 80-тите години на минатиот век работеа на тоа.

Конечно, организиарниот криминал и мафијата си добија независна држава. Наздравје!

Тендер за набавка на компјутери за учениците - каде се пропуштените шанси? (Втор дел)

2008-02-07T13:44:00.000+01:00

Во продолжение е даден текст кој јас го пишував во 2007 година, веднаш после објавувањето на „Тендерот за набавка на компјутер за секое дете“. На овој додатен пост се одлучив после објавувањето на извештај во весникот „Вест“ во кој се анализира денешната состојба на проектот.
Сите дадени анализи и факти важат и ден-денес, и уште повеќе, се покажаа како точни.
Денес, имаме ситуација дека се доцни со инсталацијата на компјутерите по училиштата, од истите причини кои се овде наведени. Кои се директни негативни последици? Додека да се створат предусловите (кои всушност, требаа да бидат први во редоследот на настаните) ќе поминат повеќе драгоцени месеци. На крај, кога децата ќе почнат да работат, пред себе ќе имаат компјутери кои се застарени две или три технолошки генерации!

И уште нешто: Ниту една од нашите добронамерни сугестии (сублимирани во овој документ) не беа прифатени! Имавме многу средби со министерот Ивановски, многу писма, изјави за соработка (по телевизии и весници) - и повторно ништо. како да не сме зборувале. Ова свое незадоволство јавно го искажавме и на деловниот појадок со Владата кој Сојузот на стопански комори го имаше неколку дена пред Новата 2008 година.
Една работа која ја забележав во вашиот текст е тоа дека комуницирате со Министерството за образование (кое всушност е и носител на набавката). Ние, во нашите контакти, во ниеден момент немавме контакти со ова министерство (освен можеби еднаш, со некакви ситни службеници кои не одлучуваат ништо). Се гледавме само со мин. Ивановски. Човек добива впечаток дека намерно погрешно не спојувале за да немаме влијание кое не им одговара.
На крај на постапката, зделката ја доби компанија која продава климатизери (со сета почит кон Фонко, но тие не се експертите), за голем срам на државата и македонската ИТ индустрија.

Еден момент кој може исто така да биде важен е следниов: неколку дена по објавувањето на добитникот на тендерот се намали стапката на ДДВ за компјутерска опрема на 5%. Не би било лошо да се побара податок со кој ДДВ е направен увозот, дали со новиот или со стариот. Разликата е пристојни скоро 4 милиони евра. Ако Владата ја уплатила сумата пред да се намали ДДВ-то, а познато е дека данокот се плаќа при увоз (кој сигурно се случил со новата стапка од 5%), дали добавувачот ќе ја врати разликата? Каде се парите? Во прилог на мислењето дека парите се веднаш префрлени е и благата паника да се ребалансира буџетот на државата за да се додадат 8-те милиони евра кои фалеа од оригиналната проценка (успат кажано, спротивно на Законот за јавни набавки во кој се вели дека не смее да се менува во тендер утврдената сума на јавната набавка). Во една збрка и трка, буџетот беше проширен и, верувам, веднаш потрошен.
Сепак, морам да кажам дека ова е само претпоставка и треба да се провери, но треба сигурно да се провери.

Еве го линкот до мојот претходен пост, ако сакате да го препрочитате.

Како да се исклучи debug модот на VMware Server 2 Beta

2008-02-02T18:55:00.000+01:00

Ако сакате значително да ја зголемите брзината на VMware Server 2 Beta виртуализационата платформа, направете го следново, малку хакерско, решение.
Треба да знаете дека debugging модот е вклучен како hard codded опција заради (нели) наоѓање на грешки. Упатството оригинално е најдено на еден од community форумите на VMware.
Упатството е само за Linux платформи, испробано функционира. Copy/Paste во терминал прозорецот.

cd /usr/lib/vmware/bin
mv vmware-vmx-debug vmware-vmx-debug.bkup
ln -s vmware-vmx vmware-vmx-debug
mv vmware-remotemks-debug vmware-remotemks-debug.bkup
ln -s vmware-remotemks vmware-remotemks-debug

Колку пазарот е ингениозен (?)

2007-12-11T20:16:00.000+01:00

Многу забавно, на сериозна тема. Да не заборавиме дека и цената на нафтата, на пример, се качува според истите „пазарни закони“

MC Mechanic - ремек дело

2007-11-18T10:27:00.000+01:00

Со омаж на Ешеровата графика, ова ремек дело на фотографот Шејн Вилис по малку ме потсетува на вештачката рака на Лук Скајвокер од "Star Wars" филм-серијалот.

Windows Vista? Не, благодарам.

2007-10-06T09:32:00.000+02:00

Според она што успеав да го видам досега, Vista нема некои значителни подобрувања во однос на XP, барем не доволно за да ме убеди да поминам на неа, или да убедувам некој друг да ја користи.
Мојот нов лаптоп стигна со Vista Basic, една од многуте верзии (во кои воопшто не се снаоѓам). Како и да е, веднаш беше заменета со XP Professional, а наскоро и тој ќе си оди - ќе биде заменет со Ubuntu 7.10 (само чекам да биде објавен за едно две недели од денес).
...

Во фирма - нормално - испорачуваме компјутери со Vista, па погледнав малку и „под хауба“. Што да видам: Vista Business (или така некако), кога работи „во лер“ (значи нема стартуван ниеден програм), троши 370 MB RAM! Ако се стартува некоја Office програма (Word, на пример), Firefox, Outlook и анти-вирус, наскоро ќе пополните цел гигабајт меморија! Системот, со dual core процесор, се чувствува како да се влечка, со лошо време на одговор. Да не зборам дека е потребна (многу) солидна - читај скапа - видео картичка за да се видат сите ефекти на развиканиот Aero десктоп. Кој, патем, e „украден“ од Apple и постои веќе неколку години.
За споредба, на мојот Ubuntu десктоп, со комплет подигнат развоен систем (Eclipse/Komodo, MySQL локален сервер, Apache 2.2, Firefox) едвај трошам 350МВ. Анти-вирус, како што е познато, не е потребен на Linux, хехе.

Но, познавајќи ги трендовите во компјутерската индустрија, постојаното поевтинување на компонентите, подобрувањето на процесорите и количеството на меморија, веројатно наскоро ќе стане доволно евтино секој да може да има моќен процесор со 4 GB меморија, за да може Vista-та да функционира нормално.

Прогрес!

Гледајте филмови on-line на Joox

2007-09-19T10:58:00.001+02:00

Со новиот пакет на МТ нет, добив брзина на достап од 2MBps и цели 100GB дозволен bandwith.
Можеби досега и ги штедев наизглед големите 10GB од претходниот пакет, но сега мерилата стануваат поинакви. Ништо не ми е проблем за download, повеќе не размислувам дали ќе ја надминам квотата или не.
Некако баш во исто време, колегите од работа ми кажаа за еден нов сајт - Joox, на кој можат да се гледаат разни видео материјали. Не, не се работи за сајт од типот на YouTube и слични, на кои видеата се по 3-4, најмногу десетина минути. Овде има цели филмови, серии, документарци ...
Впрочем, појдете на http://joox.net и видете сами.
Не знам до кога ќе издржат, дали имаат копирајт за материјалите, но не ми е ни битно. Си ги гледам старите епизоди на Battlestar Galactica и уживам.

Бидејќи неодамна поминав на Ubuntu (за тоа другпат), и сосема го исфрлив Windows од употреба, имав мал проблем со вградениот plugin - го нема во верзија за Linux.
Семоќниот Google брзо ми го најде одговорот. Отворете terminal и copy/paste следниве две наредби:

sudo ln -s /usr/lib/mozilla/plugins/mplayerplug-in-dvx.so /usr/lib/firefox/plugins/mplayerplug-in-dvx.so

sudo ln -s /usr/lib/mozilla/plugins/mplayerplug-in-dvx.xpt /usr/lib/firefox/plugins/mplayerplug-in-dvx.xpt

Рестарт на Firefox, и - готово. Работи.

Вистинска инспиративна приказна

2007-06-27T13:21:00.000+02:00

Ова е од авторот на мојот омилен „Дилберт“ стрип - Скот Адамс.
Вистинска приказна за тоа како успехот доаѓа споро, со многу труд и одрекување, а притоа ретко имаш време да прославиш.
За жал, немам баш многу време за преведување, ќе мора да се чита во оригинал - зафатен сум на својот пат кон успехот...

Champagne Moments

I remember the day I got a call from United Media telling me they wanted to offer me a contract to be a syndicated cartoonist. Yay!

But hold the champagne, I thought. The contract was for what they call a “development deal.” That means you work together for six months, and at the end they decide whether or not to sell your comic to newspapers. About four months into my development deal, United Media informed me they planned to launch Dilbert. Yay!

But hold the champagne. There’s no guarantee that enough newspapers will buy the comic to make it successful. As it turned out, only a few dozen smaller papers picked up Dilbert. You need sales in major markets to really get things rolling. One day, after a few years of limping along toward oblivion, the Boston Globe decided to run Dilbert. Yay!

But hold the champagne. That doesn’t mean the readers of the Boston Globe will like the comic. It got off to a rocky start, but eventually it found an audience and stayed. Yay!

But hold the champagne. One major newspaper isn’t enough. I needed lots more. The new newspaper clients trickled in at nearly the same rate as existing clients cancelled. It was five steps forward and four steps back. My editor at United Media suggested that maybe a publisher would be interested in a Dilbert book, and if successful, perhaps that could get newspapers more interested. Andrews McMeel Publishing agreed to publish my business-themed book, “Build a Better Life by Stealing Office Supplies.” Yay!

But hold the champagne. It takes a long time to write a book and get it published. About 18 months later, the book hit the market. It was a modest success, but didn’t set the world on fire. The book helped newspaper sales a little, and the publisher asked for another book. Yay!

The second book didn’t do as well as the first, although it made money. But at least new sales to newspapers were exceeding cancellations by a better margin. Yay!

And so it went, in ant-sized steps forward. Every pat on the back came with a kick in the nuts. I worked for ten years without a day off. During one particularly busy year, I held a full-time job at the phone company, wrote and drew Dilbert, and wrote a book called “The Dilbert Principle.” I didn’t sleep much that year. It was my first hard cover book. Yay!

The Dilbert Principle found the bottom of the best seller list fairly quickly. Each week it climbed until it hit a wall at #2. Dennis Rodman’s tell-all book held the top spot and refused to let go. You would think that having the #2 best selling non-fiction book would be a good reason to crack open the champagne. But I waited. I hoped. And each week I got the call from my publisher, “You’re number two again.” I was happy about my book’s success, of course, but something was missing.

Finally, I got the call. “You’re number one.” I can’t describe what that felt like. If you’re thinking it feels a lot like being number two, only slightly better, you missed it by a light year. I was home alone when I got the news, and I cried for about two hours. Life changed. Newspapers started snapping up Dilbert. Someone released the media hounds. Dilbert was showing up on the major magazine covers. I was booked on the morning shows. It was several years before I could come up for air.

I still haven’t popped the champagne. I just raise the bar for what would be the right moment, and tell myself how tasty it will be if I ever accomplish something special in my work. Apparently the thing inside me that makes me work so hard is the same thing that keeps me unsatisfied. It’s a package deal. The best you can hope for is a family that understands.

“Words To Live By”-Tips From A Speech Never Given…

2007-06-16T23:04:00.000+02:00

Ladies and Gentlemen: Wear a sunscreen. If I could offer only one tip for the future, sunscreen would be it. The scientists have proved the long-term benefits of sunscreen; where as the rest of my advice has no basis more reliable than my own wandering experience. I will dispense this advice now.

Enjoy the power and beauty of your youth. Oh never mind. You will not understand the power and beauty of youth until they have faded. But trust me, in 20 years you will look back at photos of yourself and recall how fabulous you really looked at the time. You are not as fat as you imagine.

Don’t worry about your future or worry, but know that worrying is as effective as solving an algebra equation by a chewing gum. Real troubles are apt to hit you at 4 pm on an idle Tuesday.

Do one thing that daily scares you.

SING;

Don’t be reckless with other people’s hearts. Don’t put up with people who are reckless with yours.

FLOSS,

Don’t waste your time on jealousy. Sometimes you’re ahead, sometimes you’re behind. The race is long and, in the end, it’s only with yourself. Remember compliments, forget insults, and keep the love letters. Throw away old bank statements.

STRETCH;

Don’t feel guilty if you don’t know what to do with your life. Some of the most-interesting 40-year olds I know still don’t know what they want to do with theirs. Be kind to your knees. You will miss them once they are gone. May be you will marry, may be you won’t. May be you will have children, may be you won’t. May be you will divorce at 40, may be you will dance on your 75th wedding anniversary.

Whatever you do, don’t congratulate or berate yourself too much, your choices are half chances like everybody else’s. Enjoy your body. Use it every way you can. Don’t be afraid of it or of what other people think of it. It’s the greatest instrument you’ll ever own.

DANCE;even if you have nowhere to do it but your living room.

Read the instructions, even if you don’t follow them. Do not read beauty magazines. They will only make you feel ugly.

Get to know your parents. You never know when they will be gone. Be wise to your siblings. They are the best link to your past and the people most likely to stick to you. Understand that friends come and go, but with the precious few, you should hold on.

Work hard to bridge the gaps in geography and lifestyle, the older you get, the more you need people who know you when you are young.

Live in New York City once, but leave before it makes you hard. Live in Northern California once, but leave before it makes you soft. TRAVEL;

Accept certain inalienable truths: Prices will rise. Politicians will philander. You too will get old. And then you will fantasize that when you were young prices were reasonable, politicians were noble and children respected their elders.

Respect your elders. Don’t expect anyone else to support you. May be you have a trust fund. May be you have a wealth spouse. But you never know when either one may run out.

Don’t mess too much with your hair, or by the time you are 40, it will look 85. Be careful about whose advice you buy but be patient with those who supply it. Advice is a form of nostalgia. Dispensing it is a way of retrieving the past from the dustbin, wiping it off and recycling for more than its worth.

But trust me on the sunscreen.

By Baz Luhrmann

Информатичко-комуникациски технологии и конкурентност на малите претпријатија

2007-05-10T20:04:00.001+02:00

Ова е излагањето кое го имав на пленарната сесија со горниот наслов, одржана во рамките на „Европски ден на претприемачите“ во скопскиот хотел „Холидеј Ин“, на 9 мај 2007.
Во него се изразени моите размислувања на оваа тема, а се надевам дека се поклопуваат со оние на многу мои колеги.

Бизнис околина
Здравата бизнис околина е основниот услов за компаниите да можат да растат и да бидат конкуретни. Ова вклучува транспарентна, отворена и конкурентна бизнис рамка, јасно и независно владеење на законот за сите компании и рамноправно и стабилно легално третирање на националните и меѓународните бизнис трансакции.
За малите претпријатија е важна и избалансираната примена на регулативата за заштита на интелектуалната своина. Ова е особено важно за малите компании во областа на заштитата на иновациите и дигиталната содржина.

Инфраструктура на доверба
Регулаторната инфраструктура мора да биде таква што ќе обезбеди доверба, приватност и заштита на потрошувачот.
Ова е основен предуслов за развој на култура на доверба во употребата на ИК технологиите, ефикасна примена на начелото на приватност и заштита на потрошувачите, борба против сајбер-криминалот и спамот.
За да се остварат овие цели, потребна е зајакната соработка помеѓу сите заинтересирани страни. За малите претпријатија е особено значајно да постојат евтини и лесно достапни механизми за брзо разрешување на споровите меѓу компаниите и потрошувачите.
Бизнис асоцијациите треба да земат поголема улога во овие процеси, преку воспоставување на сертификација на своите членки, независни тела за комуникација со корисниците, прием и разрешување на поплаките и информирање на корисниците за нивните права.

Финансирање
Една од големите пречки во развојот на малите и средните претпријатија, особено оние од ИК индустријата е недостатокот на квалитетно и евтино финансирање на нивниот раст, развој и инвестиции.
Потребно е додатно стимулирање на финансиските институции за да се олесни патот до поевтин капитал. Исто така, потребно е основање на гарантни и инвестициски фондови и слични механизми, бидејќи во најголем дел малите претпријатија немаат доволно можности за колатерално обезбедување на финансирањето.

Нематеријални инвестиции и добра
Компаниите сè повеќе се потпираат на нематеријалните инвестиции и вредности во развојот на конкурентноста и растот. Тука спаѓаат разни вештини, организација, софтвер, поврзаност во бизнис мрежи, итн.
Кај нас не постои заедничка и општо-прифатена рамка за да се идентифицираат, измерат и да се извести за овие нематеријални добра. Таа треба да се развие, а значајна улога во ова треба да имаат бизнис асоцијациите, сметководствените асоцијации и државните институции.
Прифаќањето на оваа рамка од страна на претпријатијата значи тие да развиваат и употребуваат системи кои ќе ги препознаваат и пријавуваат нематеријалните инвестиции и добра, и тоа на начин кој ќе им биде лесно препознатлив на инвеститорите, вредносно изразен на пазарите на капиталот и ќе водат кон пракса на подобро управување.

Подобрување на вештините
Недостатокот на ИКТ вештини (но и бизнис вештини) се големи пречки во ефикасниот развој.
Државата има голема улога во давањето на базични ИКТ вештини уште во задолжителното образование. Исто така, таа има важна улога во соработката со едукативните институции, бизнисите и индивидуалните граѓани во давањето на рамката за промоција на ИКТ вештините во повисокото образование, работните обуки и во континуираното учење.
Улогата на бизнис асоцијациите е во координирањето и канализирањето на потребите на ИКТ претпијатијата и понудата на образовните институции, особено во екстра-едукативните процеси и високото образование.

Дигитални производи и информативни сервиси
Овој вид на производи и услуги се од сè поголемо значење и стануваат сè поголем дел од економската активност, а исто така им даваат значителни можности за работа на малите претпријатија.
Државата и приватниот сектор имаат клучна улога во овозможување на достапноста на содржините низ сите платформи и во охрабрувањето на локален развој на нови содржини, вклучувајќи ги и содржините од јавни извори.
Потенцијалните корисници на ИКТ компаниите, особено помалите претпријатија, немаат доволно информации кои се однесуваат на предностите на усвојувањето на ИК технологиите, како и цената на чинење на ова усвојување.
Приватниот сектор, особено бизнис асоцијациите, но и државните институции, имаат важна улога во подобрувањето на информирањето и координирањето, да обезбедат студии на случаи (case studies) и демонстрирање на употреба на технологиите и услугите.

Е-Влада
Поставувањето на информациите од државните институции on-line можат да ја подобрат ефикасноста и покриеноста на давањето на јавни услуги на малите претпријатија и да служат како узор и поставувач на стандарди за усвојување на ИКТ во малите компании.
Државата, низ сопствен пример треба да промовира технологии кај кои цената на чинење е минимална или ја нема, а со своето однесување не смее да предизвикува додатни трошоци кај малите и средни претпријатија и граѓаните со тоа што ќе ги приморува да користат скапи и заштитени продукти при довањето на јавни информации.

Широкопојасен достап
Потребно е да се стимулира воспоставување на квалитетна инфраструктура по поволни цени. Широкопојасната поврзаност (broadband) е клучен фактор во развојот, усвојувањето и употребата на ИК технологиите. Таа го забрзува придонесот на ИКТ во економскиот раст, овозможува иновација, промовира ефикасност и влијае на целиот синџир на поврзани бизниси.
Развојот на широкопојасниот достап овозможува поголема компетитивност, напредни мрежни сервиси, апликации кои се протегаат низ различни технолошки платформи, ги зголемуваат инвестициите во технолошката инфраструктура, содржини и апликации, технолошка неутралност помеѓу различни развојни технологии кои од своја страна ја промовираат интероперабилноста, иновацијата и проширување на изборите.
Државните институции можат да го демонстрираат потенцијалот на услугите и содржините базирани на широкопојасен достап.
Образованието, давањето на информации и услуги на државните институции на претпријатијата и граѓаните во голем дел можат да бенефицираат од широкопојасниот достап и треба да добијат приоритет во стратегијата на владата.
Мора да се обезбеди финансиска поддршка од јавни извори за недоволно покриени области и групи на корисници. Оваа финансиска поддршка може да биде и дополнување на приватни инвестиции таму каде што е потребно, но под услов да не ги гуши иницијативите на приватниот сектор или да ја спречува конкурентноста.